banner177
banner195

Nevşehir'in Geleneksel Tadı Bulgur Nasıl Kaynatılır ?

Buğdayı kendin kaynatıp Bulgur yapmazsan..O Bulgur Pilavının ne tadı olur ne de tuzu... Gelin Nevşehir'de bir bulgur kaynatımını hemde Nevşehirce olarak bir dinleyelim...


banner143
banner134
Ağustos ve eylül aylarında başlanan bulgur kaynatma telaşı mahalle aralarında birlik ve beraberliği de beraberinde getirirdi. Nevşehir ve bölgesinde Yöresel adıyla Hedik denilen kışlık yiyecek olan bulgur kaynatmasını gelin birlikte hemde öz Nevşehirce dinleyelim....

Gazanı ilânı goruh ortıya, ilkin elerik zârayı. Yıharıh temiz bi bohca sererik üstüne cıharrıh zârayı. Sona ilânı tandırın üsdüne goruh. Saçmasını öne dokerik suyu da bolca gonur. Altını yaharıh gendi başına gaynayı gaynayı bişer. Noriyon diyene "bulgur gaynatıyoh" dirik. O iyice gaynayıncah şahır şahır gaynayıncah. Bi denenin içine bahacân hiç biyazı galmazsa çıkaracaan itaayı saplı tası elimize alırıh sufrayı sererik ilânlerinen ciharırıh damları süpürürük dama cıharır sererik. ondan gelli bulguru dinge götürürük dingi bir gözel silerik daşları temizlerik . Dingin daşı bulguru döne döne îce piricin gabından soyulduu gibi soyar. yiniden sererik ondan gilli savırırıh sonra sininin üstüne dokerik, ayıtlarıh gorüyonmu neadar işi var bulgur dir geçeller. Otururuh elerik çekilenden soona eledimizi ilâne yığarıh. düğülcüğünü başka ilaane yığarıh altının bi unu olur, onu da bi ayrı elerik. Kuplerimizi temiz bi bezinen ice bi silerih ondan gilli bohcayınan içine üvidiveririk üstünede çöreotu atarıh bereket olsun diyi azına ağız baanı goruh gapaanıda gapadırıh. "Allah ağaz dadıynan gule gule yedirsin." derik...

Yapımı çok zahmetli olmasına rağmen el yapımı olduğu için markette satılandan daha lezzetli olan bulgur kaynatma Nevşehir'de devam eden bir gelenek.

"Evlerinin Önü Bulgur Sokusu" Nevşehir Yöresinden Türkü Sözü

Evlerinin önü bulgur sokusu
Karşı yerden geliyor yarin kokusu
Giyinmiş kuşanmış hasların hası

Ceylan gözlerine kurban olduğum
Ela gözlerine hayran olduğum

Sürmeler çekilmiş ela gözüne
Sırma belikleri inmiş dizine
Ağlarım ağlarım bakmaz yüzüme

Ceylan gözlerine kurban olduğum
Ela gözlerine hayran olduğum

Seher yeli esip durmaz coşuyor
Çifte yanağında güller açıyor
İreyhan olmuş da koku saçıyor

Ceylan gözlerine kurban olduğum
Ela gözlerine hayran olduğum

Manicenin Amcası
Nevşehir'de kancası
Burada tarih yatıyor
İşte Peri Bacası…

Cıvınmadan anlatsak
Güzel şehre bir baksak
Önce gezip görerek
Yemeklerinden tatsak…

Ey hürüdü hürüdü
Dağı duman bürüdü
Manici başı şimdi
Nevşehir'e yürüdü…

İnci mercan dizerim
Şehir şehir gezerim
Dağ, ova, taş demeden
Ökçem ile ezerim…

Algördülük olmasın
Carı carı gidelim
Mevla'mız göfer versin
Manileri dizelim…

Hoşalırız bu işten
Güldürdük navrakları
Şiveden birkaç örnek
Nevşehir toprakları…

Ortaçağ ve yeniçağ
Nissa veya Muşkara
Nevşehir en son adı
Bunu Farsça da ara

Selçuklu' dan bir kale
Sadrazam'dan külliye
İki yüz yıllık eser
Kara cami Minare…

Erciyes, Hasan dağı
Güllü dağ birer volkan
Jeolojik bir sonuç
Oluşmuş Kapadokya’m…

İlçe bir tarih şehri
Tam gezip görme yeri
Hem tarih hem doğası
Mistik Peri Bacası…

Bunlar anlatılamaz
Görmeden inanılmaz
Kıymetini bilmezsek
Bu tarih burada durmaz…

İlk adımız Tobada
sonra olmuş Dobada
Humuslu toprağıyla
Acıgöl İlçem burada…

Çömlekçilik, bağcılık
Antik adı Venessa
Seramik burada sanat
Hoş geldin Avanos'a…

Melegobi eski ad
Yetmiş metrelik kuyu
İçmek için bir suyu
Şimdiki Derinkuyu…

Göremezseniz olmaz
Adına aldanmayın
Bu İlçe de bir servet
Göreme' ye uğrayın…

Volkanik devirlerden
Erciyes Hasan dağı
Bölgenin ortasında
Göreme Milli parkı..

Şarap yapım yerleri
Keşişler hücreleri
Açık havada görün
Tarihten müzeleri

Antik adı Zoropassos
Eski adı Arapsun
Aziz Jean Kilise
Vardık mı Gülşehir'e?

Osmanlı Sadrazamı
Seyit Mehmet Vezirle
Donatılmış bu ilçe
Çeşme, cami, külliye…

Türkmen gücü bir lider
Hacı Bektaş erenler
Bektaşi’den ad almış
Ona bağlı Türkmenler.

Dağılan aleviler
Onunla yönlendiler
Anadolu'ya gelip
Onlara oldu lider…

Yeniçerinin piri
Hacı Bektaş-ı Veli
Hem bir din adamıymış
Hem ünlü bir siyasi…

Devşirme Hıristiyan 
Osmanlı'nın ordusu
Bektaş-i düşüncesi
Eğitim de olgusu…

Yeniçeri törenler
Törenlerde bir dua
Demine devranına
Hu hu dermiş askerler…

Horasan erenleri
Hacı Bektaş-ı Veli
Sulucakarahöyük
Bektaşi'nin ilçesi…

Ömrünü tamamlamış
Bu güzel İlçemiz de
Adını ondan almış 
Hacı Bektaş-ı İlçe…

Küçük küçük kaleler
Yeraltında kentler
Kaymaklı İlçemizde
Köylerden tarih eser…

Eskiden Hamamorta
Yeni adı Kozaklı
Bir kaplıca İlçesi
Ondan hamamdı adı…

Eski şirin İlçemiz
Bir mesire yerimiz
Yöresi Kapadokya
Adı Mustafa Paşa…

En yüksek yerleşimi
Uçhisar' ın yöresi
Tüm bölgeye hâkimdir
Uçhisar'ın kalesi…

Kayalar oyularak
Yapılan mezarları
Kale içinde gizli
Bilinmeyen yolları…

Ürgüp'e bir bakalım
Erezyonun sonucu
Peribacalarında
Peyzajına şaşalım…

Şanslılar Ürgüplüler
Osmanlı zamanda
Yaptırılmış çeşmeler
Kitabeler, şiirler…

Hem doğal hem tarihi
Yörenin üç vadisi
Keşlik ile Pancarlık
Son vadisi Üzengi…

Rumca bir kitabeyle
Tarihten başka eser
Yapımı Rum zamanı
Ürgüp' de Rum hamamı…

Görülesi bir şehir
İl ve ilçeleriyle
Gezdik, gördük, dolaştık
Tanış yemekleriyle…

İnce bulgurun tadı
Burada düğüdür adı
Çorbanın kralıdır
Adı düğü çorbası…

Biz de kuru fasulye
Pişirilir çömlekte
Ağpakla derler buna
Gitmez mi hiç hoşuna?

Soğan ve koyun eti
Yine yemek çömlekli
Fasulye gibi pişer
Güzel nohutlu yahni…

Patates ile bulgur
Küçük köfte yoğrulur
Bol yağda kızartılır
Yemeğin adı dıvıl…

Oyun ayva içini
Düğü, kıyma doldurun
Pişerken pekmez koyun
Ayva dolmayla doyun…

Salça, soğan, tere yağ
İçine biraz yarma
Çömlek de pişirilir
Buna gendime denir…

Parça et, pekmez, kıyma
Kayısıyı doldurma
İster al ister alma
Bu da kayısı dolma..

Burada da geldik sona
Tarihe selam ola
Biz yine koyulalım
Mola vermeden yola...

                                  MEHMET FİKRET ÜNALAN

 
NEVŞEHİR İLİNE AİT BAZI YÖRESEL KELİMELERİN KARŞILIKLARI

 

Abari – barı : şaşma yada şaşıp kalmak

Arınlamak : hedef almak

Akınlamak : sevdalanmak

Alamaç : alev

Ağpakla :kuru fasulye

Alaşa :bir sözü hemen yayan

Apılamak : koşup zıplayarak gelmek

 

Bükleç : viraj

Boyak : bet, beniz

Bişirmek : yufka pişirmeye yarayan uzun değnek

Bert elmek : sertleşmek

Bastırak : kapının arkasına konulan değnek

Badak : sakarlık yapan kişi

Bıldır :geçen yıl

 

Carı : hızlı

çılgısız : şımarık

cılga : patika yol

cıvgın : ağacın taze sürgünü

cıvınmak : ciddiyetten uzaklaşmak

cavrak : konuşkan

 

çeltek : çoban yamağı

çatılmak : yoktan bela olmak

çiğrimek- çiğsinmek :tiksinmek

 

damgalamak : lafını ağzına koymak

dulun : saçın yüze doğru uzantısı

duluk: çene

ditmek- didelemek : tifsitmek

 

endek : aşağı, adi, bayağı

ertişmek : bir işi çabucak yapmamak

eğimtili : yetenekli

algördülük : göstermelik

eftiklenmek : sıkıntı basması, sıkıntılanmak

 

gede : cimri, kıyımsız

gedelenmek : çıkarı için ufak fırsatları bile kaçırmamak.

Gömük : batak

Gerikmek : şişmek, dolmak

Göfer : güç, kuvvet

Görgün : gür

 

He zaar :herhalde-Belki

Horavlamak : yabancılamak.

Hömermek : dikleşmek, kavgaya hazırlanmak.

Hongumak : yakışşıksız gülmek

Hoşalmak : hoşuna gidecek bir işten zevk almak.

 

Iğranmak : hafif hafif sallanarak yürümek.

Ildırdamak : hafif hafif yanmak.

Ilımak : hoşa giden iş yada insan karşısında gevşemek.

Işkın : ağacın tabanından fışkıran sürgün.

Iğşalamak : sallamak

 

İdişmek : dedikodu etmek

İlaan :leğen

İssilmek : kaba bir şeyin oturulunca aşağı inmesi

İstetmek : kirişi kırmak, kaçmak

İssik : kabalığı gitmiş

 

Koğşak : yumuşak

Kumasınmak : istememek

Kötelemek : atmak, fırlatmak

Kırmızı :domates

Kısmık : cimri, kıyımsız

Kötülemek : zayıflamak, incelip süzülmek

Koygun : koyulaşmış

 

Mertlemek : atlamak

Mudara : boynu eğri olan

Mitirdemek : seke seke yürümek.

 

Navrak : surat

Nörüyon : ne yapıyorsun

 

Oturak : zamanında yürüyemeyen

Ocutmak : tahriş etmek

 

Özemek : çarpmak

Öğünsümek : bir işi zamanında yapmaya çalışmak

Öğürleşmek : birine alışmak

Örülmek : üstünü başını yolacak biçimde dövüşmek

 

Palazımak : koşup gelmek

Parsımak : ezilmek

Parpulamak : azarlamak

 

Sövkenmek : yığılmak

Salım : nezle

Sıracalı :hastalıklı

Söyretmek : alay etmek

Sumsalamak : toslamak

 

şak : parça

şaklamak : parçalamak

şiklet : surat

şerpere : cıvık

şirlez : cıvık çamur

 

tokurur : evinden hırsızlık yapan

toku : kısa boylu

tıskalı : hastalıklı

tosuldak : kolay soluk alamayan

tingirdek : çabuk kızan

 

uyuntu : gittiği yerden gelmeyen

uylaşmak : bir işin üzerine çok düşmek

uçunmak : pişman olmak

utlanmak : saygısızlık yapmamak için tetikte beklemek

 

yiğni : hafif

yipelemek : aksayarak yürümek

yüğrük : hızlı

yilpikli : öksürüklü

 

zat : çok, gittikçe artan

Prof. Dr. Zeynep Kormaz Nevşehir Dil ve Yöresi Ağızları



Kaynak: Yayıncı FİB Haber
banner15

İlgili Galeriler
Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.