LEVKERELİ DÖNE GELİN AĞIDI
Doç. Dr. Faruk GÜÇLÜ
Aksaray Nevşehir il sınırında Yuva ve Kozluca Köyleri ile sınırı bulunan Aksaray iline bağlı Lefkere köyünün yeni adı Bozcatepe'dir.Bölge halkının ve eski kaynakların kullanımında genellikle "Lefkere" olarak bilinmektedir. Köyün nüfusu 200'ün altındadır. 1830'daki ilk nüfus sayımında Levkere'de, hane 4'te kayıtlıdır. "Lefkere" (genellikle Lefkara olarak bilinir), etimolojik olarak, Yunanca kökenli bir kelimedir.
İlkokulda sınıf arkadaşım Hamdi amcanın büyü kızı ilkokulu bitirir bitirmez Levkere köyüne gelin gitmişti. Anneanmem Pembe Gökta’ın o günlerde bir ağıt okuduğunu duydum.Ağıt Döne gelin ağıdı idi.Henüz sağlık hizmetlerinin gelişmediği, doktorun ebenin olmadığı bir dönemde Levkere’den Acıgöl Nahiye’ne gelin giden Döne doğum esnasında yaşamını kaybetmişti. Ağıdı kim yaktı ne bir bilgi yok. Acıgöl Belediyemiz bu ağıdı internet sitesinde yayınlamış ,anneanemden duyduklarımla sitede yayınlanan arasında bazı farklılıklarda var. Bu konu detaylı bilgisi olan varsa katkılarından mutluluk duyarız.
Yöremizde yaşanan acılara karşı yakılan ve sonraki yıllarda türkü olan ağıtlar mevcuttur.
Ağıt, sevilen bir kişinin ölümünün ya da büyük bir felaketin ardından duyulan derin acıyı ifade eden lirik şiir ve türkü türüdür. Genellikle doğaçlama yakılan, hece ölçüsüyle söylenen ve özel bir ezgisi olan bu eserler, Türk edebiyatının en eski ve en köklü geleneklerinden biridir.
Ağıt geleneğinin Türk edebiyatı tarihindeki dönemlere göre karşılıkları şöyledir:
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı: Sagu
Halk Edebiyatı: Ağıt
Divan Edebiyatı: Mersiye
Ağıtlar özel bir nazım şekli değildir; genellikle koşma biçiminde ve 7'li, 8'li veya 11'li hece ölçüsüyle yazılır/söylenir. Ölen kişinin iyiliklerini, yiğitliğini ve geride kalanların çaresizliğini anlatan evrensel kültür unsurlarındandır.
Döne gelin ağıdı, Aksaray’a bağlı Levkere köyünden Acıgöl’de Hafız Osmanların Vedat ile evlenen doğum esnasında genç yaşta vefat eden Döne isimli geline yakınları tarafından yakılmıştır.
Tabutun içinde yatıyor ceset,
Allah’tan istedim hayırlı dilek
Kıymet kadın gitmiş toprak eliyor,
Oturmuş ağlıyor garip Vedat
Allah bana verdi hayırsız bebek
Saniye abam da bebek beliyor.
Ağla anam Ağla gelin Döne’me
Ağla Vedat Ağla gelin Döne’ye
Soğuk olur Levkere’nin biyanı,
Şahım, salma suya gidiyor elinde helki,
Mistiga(Mustafa olmalı) çaldırdılar elliği,
Varma Dobada’da Döne ayaz
Dokuz testi ile yollarda silki(nedir bilinmiyor)
Çakala giydirdiler pazen güllüyü,
Ağla anam Ağla gelin Döne’me
Donem gibi gelin bulunmaz belki
Osman hoca bulamazsın dirliği
Ağla Vedat Ağla gelin Döne’ye
Ağla Vedat Ağla gelin Döne’ye
Gurbet ele yükledim de göçümü,
Osman hoca bulamazsın suçunu
Döne gelinde Dobada’nın hurisi.
Uyuşunda cakam büyüsün,
Ağla anam Ağla gelin Döne’me
Kozam canda yerde sürünsün.
Ağla Vedat Ağla gelin Döne’ye
Ağla anam Ağla gelin Döne’me
Yüksek odalarda kahve kavrulur,
Kahvenin dumanı göğe savrulur,
Bülbüller yuvamı yapmadan,
Gelin Döne yuvasından ayrılır
Ağla anam Ağla gelin Döne’me
Ağla Vedat Ağla gelin Döne’ye.
Yararlanılan kaynak;
Acıgöl Belediyesi,İnternet sitesi(erişim 20.07.2026)
Orhan Eroğlu-Acıgöl İlçesi
Pembe Göktaş, Kozluca Köyü
Abam: Annem
Biyanı: Bir tarafı
Helki: Bakraç,kova,