PROF DR. FRİTZ BAADE VE KIRŞEHİR ÜZERİNE
Doç. Dr. Faruk GÜÇLÜ
Fritz Baade,1893 yılında Almanya’da doğmuştur. Göttingen Üniversitesinde iktisat doktoru ünvanını almıştır. 1925-1929 yılları arasında Berlin’de Ekonomi Politik Araştırma Enstitüsü’nün müdürü olmuş ve Alman hükümeti tarafından Almanya’nın ekonomik durumunu değerlendirmekle görevlendirilen “İnceleme Kurumu”nda üye olarak görev yapmıştır. 1930-33 arasında Alman Parlamentosu’nda Sosyal Demokrat Parti milletvekili olarak görev almış; 1933 yılında Hitler Hükümeti tarafından tüm görevlerine son verilmiştir.
Prof.Fritz Baade, Alman bir bilim adamıydı.1935 yılında, Hitler Zulmünde kurtarmak ve birikimlerinden yararlanmak üzere Türkiye’ye davet edildi. İlk olarak O zaman ki İktisat Bakanlığı’nda özellikle tarımsal pazarlama ve standardizasyon işleriyle görevlendirildi. Bakanlık danışmanı olarak uzun yıllar görev yaptı.
Prof.Baade, Alman yurttaşlığını da sürdüğü için Hitler’in talebi kapsamında 1944 yılında, 18 ay süreyle Kırşehir’de “zorunlu ikamet”e tabii tutuldu. Ona ve ailesine günde 20 TL gibi çok küçük bir cep harçlığı ile idare etme olanağı tanındı. Ücret karşılığı çalışması yasaktı. Kırşehir’de kaldığı süre içinde Terme şifalı sularını ve yörenin ünlü alaca akik taşını (onyx) bulmuştur.
Terme Kaplıcalarını bir turizm ve şifa merkezi olarak ilk kez Onun önerisi ile açılmıştır.
1958 yılında Kırşehir’in Fahri Hemşehrisi ünvanını almıştır. Kırşehir Belediye Meclisi, Prof.Fritz Baade’nin Kırşehir’e yaptığı katkıları genç kuşaklara hatırlatmak amacıyla, 1973 yılında, kaplıcaya giden ana caddeye “Prof.F.Baade Caddesi” adını verdi. Daha sonraki yıllarda caddenin ismi Terme Caddesi olarak değiştirilmiştir. Bu caddenin adı tekrar Baade Caddesi olmalıdır.
Türk tarımı ve özellikle Kırşehir ve bölgesi tarımı için çokça rapor hazırladı ve öneriler sundu. Kuramsal bilgisi ve uygulamadaki önerileriyle çok yararlı oldu. Baade, Türkiye’deki ormanlardaki kayın ağaçlarından yararlanılmasını sağladı. Bu çalışmasının yanı sıra kuru üzüm ekonomisinin geliştirilmesi üzerine de öneriler geliştirerek, daha yüksek ekonomik getiri elde edilmesini sağladı. Ankara Ziraat Enstitüsü’nde de tarımsal pazarlama dersleri vermiştir.
1964 yılında , Turizm ve Tanıtma Bakanlığı’nın davetlisi olarak, OECD adına “Türkiye’nin turizm bakımından gelişmesini sağlayacak faktörler” konusunda üç aylık bir inceleme sonrası hazırladığı rapor, onun önemli ve etkili raporlarından biridir. Bu raporunda geliştirilmesi gereken iki turizm bölgesi belirlemiştir : Antalya, Bursa-Gemlik. Antalya’ya ilişkin önerisinin ne kadar haklı olduğu günümüzde anlaşılmaktadır. Ancak Gemlik ihmal edilmiştir.
Hitler’in yönetimden uzaklaşmasından sonra tekrar Almanya’ya dönmüştür. Fritz Baade, hem Türkiye’ye gelmeden önce hem de Türkiye’den döndükten sonra Alman Parlamentosu’nda milletvekili olarak görev yapmıştır. Türk-Alman Dostluk Derneği’ni kurmuştur.
Eşiyle birlikte kurduğu uluslararası öğrenci evinde, özellikle Türklere yer ayırmış ve oraya gelen Türk öğrencilerle yakından ilgilenmiştir. Bir çok Türk gencinin, burslar ve yardımlar almasını sağlamıştır.
Baade, Kiel Üniversitesinde Profesör olarak görev yaparken, okuttuğu derslerde Türk Ekonomisine büyük yer ayırmıştır. Dünya Ekonomi Enstitüsü’nde ve uluslararası kuruluşlarda Türkiye üzerine sayısız rapor hazırlamıştır.
1964’te Türkiye’nin Almanya’da fahri konsolosu olarak görev yapmıştır.
Türkiye’deki Alman Büyükelçiliği’nin de desteğiyle, Alman hükümetinin yardımlarıyla Tahirova (Gönen) yöresinde Türk-Alman Numune Çiftliğini kurdurmuştur. Daha sonra Tarım Bakanlığı’na devredilen ve Devlet Üretme Çiftliği olarak faaliyet göstermektedir. Ahi Evran Üniversitesi Ziraat Fakültesi umarım Fritz Baade’yi unutmaz.
81 yaşında, gözlerini yaşama yumduğunda, Ülkemizde ve Almanya’da geri de pek çok eser bırakmıştır.
KAYNAKLAR:
Tütengil O.C. (1964) : Türkiye’nin Sorunları ve Prof.Dr.Fritz Baade, İktisat Fakültesi Mecmuası, Cilt 24
Koçtürk O.N.(1964): “Prof.Baade ve Türkiye’nin Beslenmesi”, Kök dergisi, Ekim, Sayı :4
Baade F. (1962) : F.A.O. Türkiye Raporu- T.C.Ziraat Bankası 100.Yıldönümü Yayını.