RESİM GÜNAH SAYILMASAYDI, YASAK OLMASAYDI
Daha ilkokula başlamadan önce biz, birçok kitapla, dergiyle içli dışlıydık. Tarih Dünyası Dergisi 1950 Nisan ayında yayınlanmış. Her sayısında birçok portre, savaş resimleri yer alıyordu. Bu dergi zaman zaman ek olarak '' Osmanlı Gravürleri '' adıyla kitapcıkları da ek olarak hediye ediyordu.
50 Türk Büyüğü... 100 Türk Büyüğü adlı kitapları sayfa sayfa aktarır, ilkokulda öğrenci olan ablalarıma okuturdum merak ettiğim kişileri.
Bu, İbrahim Alaaddin Gövsa'nın yazdığı Münif Fehim'in portre çizimlerini gerçekleştirdiği harika kitaplardı.
Çocuk aklımla derdim ki, bundan daha üstün değerde bir kitap olamaz.
Attila'nın portresine bakardım. Büyük Hun hakanı gerçekten böyle miydi ?
Gazneli Mahmut'u inceler, ömrü Selçuklu hükümdarlarla savaşarak geçmiş büyük hükümdarın hüzünlü yüz ifadesi beni düşündürürdü.
Çağatay kaanı şair Hüseyin Baykara 'nın yüzünü ressam niye böyle düşünceli çizmişti acaba?
O yaşta fotografın olmadığını, ancak minyatür ustalarının eserleri olabileceğini düşünemezdim elbette.
Osmanlı Padişahları içinde neden sadece Fatih Mehmet'in yüzü gerçekten biliniyor?
Çünkü resmin kurumlaştığı, büyük sanatçıların yetiştiği, köklü bir gelenek olarak yıllar geçtikçe geliştiği İtalya'dan büyük sanatçı , ressam Bellini gelip onun portresini çizmiştir.
Tüm sultanların- halifelerin portreleri varsa da, çoğu yakıştırma çizimlerdir.
Fotografa gelince, ancak 1. Abdülmecid ile başlamıştır Osmanlı sultanlarının yüzlerinin tanınması. Bu da 1865 yılıdır. Kırım Savaşı'ndan günümüze değin artık fotograf, portre çekimlerinde yerini almıştır.
.....................................................
İlkokuldayken başladığım sanatçı portreleri çizimine 2014'te emekli olduktan sonra daha çok önem verdim. Önceleri yalnız Türk sanatçılarının portrelerini çiziyordum.
Fakat, yaşadığı dönemde fotograf yoktu ki şair Nedim'in portresi neye dayanılarak çizilecek ?
Divan edebiyatı şairi Baki nasıl bir yüz hatlarına sahipti, portresi çizilirse gerçekçi olur mu ?
1840-1888 arasında yaşayan Vatan Şairi Namık Kemal'in portresini çizmek kolay. Çünkü fotografları var.
Bayburtlu Zihni hakkında çıkan kitaplara bakıyorum. Derin acılarla bir ömür geçiren şairin fotografı yok. Buna bağlı olarak da ressamlar onun yüzünü '' uydurarak'' çizmişler.
Genceli Nizami, Nesimi, Pir Sultan Abdal, Şah İsmail Hatai...Yaşadıkları dönemde fotograf yok ki, hakkında yazılan kitaplarda portreleri kullanılsın. Yer yer Fars minyatürlerinde varolan portreler kullanılıyor bugün de. Acem şairlerinden Sadi, Hafız...
Ömer Hayyam; rubailerini hayranlıkla okuyup dinlediğimiz dahi şairin yüzünü biliyor muyuz ? Ancak bir minyatürü çizilmişse tanıyabiliyoruz.
İslamda resim günahtır, yasaktır diye diye portre ressamlığı gelişmemiş. Yer yer ortaya çıkarılan eserler de bağnazlarca yokedilmiştir.
Batı dünyasında durum nedir ? Frenk aleminde daha X.Yüzyılda yaşamış, ürün vermiş bir şairin resmini çizen bir ressam çıkmış ve kitabında kullanılmış portresi. Larousse gibi ulusal-uluslararası bir ansiklopedide onbinlerce insanın, sanatçının, devlet adamının, kumandanın özyaşam öyküsü veriliyor, pek çoğunun da portresi o maddenin içinde yer alıyor.
Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı , Yeniçağ, Yakın Çağ yazar ve şairlerinin portrelerini büyük ressamlar yağlı boya ile yapmışlar ve unutulmamalarını sağlamışlar.
Özellikle matbaanın XV. Yüzyıl ortalarında çalışmağa başlaması, kitap basması edebiyat üstadlarının portreler yoluyla tanınmalarını sağlamıştır.
Deneme türünün yaratıcısı bilinen, eserleri sanki günümüzü anlatıyormuş gibi zevkle okunan Fransız Montaigne bugün portresi bilinen bir ünlü yazardır.
Dante, portresi çizilmiş bir büyük yazardır.
Henry David Torreau ( Doğa korumacı filozof ), Carl Ritter ( Coğrafya profesörü ), Heinrich Heine ( Alman şair ), Claude Adrien Helvetius ( Şair, bilgin, filozof ), Wolfgang Ratke ( Eğitimci filozof )…Yaşadıkları dönemde daha fotoğraf yoktu, fakat hepsinin portresini çizen gravür ustaları, ressamlar vardı.
Tarih kitaplarımızda Alparslan'ın portresi yer alıyor. Bize yurt olarak Anadolu'yu armağan bırakan büyük başbuğ , uluğ önder gerçekten böyle miydi ?
Osman Gazi'nin portresi beni düşündürüyor. Osmanlı hanedanını başlatan, beylikten devlete, devletten imparatorluğa geçen hanedanı kuran Osman Bey'in yüzü gerçekten böyle miydi ?
Devlete büyük sadrazamlar veren Çandarlı ailesinden neden kimsenin bir resmi yok ?
Büyük devlet hadimi Gedik Ahmed Paşa nasıl bir yüze sahipti ?
Sadrazam Fazıl Ahmet Paşa için '' Uyvar önlerinde bir Türk gibi güçlü'' ifadesi Avrupa'da yayıldığına göre Köprülü ailesi bireyleri nasıl yüz hatlarına sahipti ?
Kanije savunmasının ünlü kumandanı Tiryaki Hasan Paşa'nın minyatür de olsa neden bir portresi bulunmuyor ?
Örnekleri sayısız çoğaltma olanağı vardır. Batı dünyasında, Japonya'da, Amerika anakaralarında yüzyıllar boyunca yazarların portreleri çizilmiş, kitaplarda bunlar kullanılmış ve unutulmamaları sağlanmıştır.
Yerli, batıdan, doğudan binbir yazarı, şairi, bestekarı, devlet adamını çizerken derin bir üzüntüye kapılıyorum. Resim günah sayılmasaydı, yasaklanmasaydı Türk-İslam dünyasında her büyük yazarın, fatihin, kahraman askerin portresi çizilseydi, ne büyük gelişmeler olurdu diye de düşünmeden edemiyorum.
--------------------------------------------
8 Ocak 25