ÜLKELER COĞRAFYASI
Öğretmen olacak gençlerin önce yörelerini, sonra bölgelerini, komşu bölgeleri ve sonunda tüm Türkiye'yi tanımaları, öğrenmeleri gerekir. Öğrenmeseler nasıl öğretecekler !
Biz bunu durgun suya atılan bir taşın yarattığı dalgalara benzetiriz.
Olumlu olumsuz sayısız örneklerini görmüşüzdür bu izlencenin.
Göre İlkokulu'nda 5. sınıfta öğretmenimiz Ahmet Yiğitaslan bitik, yıprak bir insandı. Kayıp bir yıl yaşadık o dönem. Tek bir dakika ders yapmadı, biz 1947'lilere bir şey öğretmedi. Ne Coğrafya, ne Tarih, ne Yurttaşlık Bilgisi, ne Aile Bilgisi, ne Matematik, ne Tabiat Bilgisi.
Köyümüzün önünden bir küçük su akardı. Göre Çayı. Halk öz derdi iki geçesindeki bahçelere. Bu suyun nereye doğru aktığını, bir denetmen gelip de bize sorduğu güne dek önemsememiştik. O su Nevşehir'den, Nar'dan, Sulusaray'dan geçerek Kızılırmak'a dökülüyordu. Öğretmenimiz bize bunu anlatmamıştı, fakat Missisipi'yi , onun sularını Meksika Körfezi'ne boşalttığını öğretmişti. Belleğimizde kalan budur; başka da bir kırıntı bilgi kalmamıştır.
.....................
Daha adının başında Ziya Gökalp yoktu. Diyarbakır Eğitim Enstitüsü 19980'lerde Yüksek Öğretmen Okulu yapılmış, YÖK Yasasıyla MEB'ndan alınarak Dicle Üniversitesi'ne Eğitim Fakültesi adıyla bağlanmıştı.
1 Ekim 1985 günü göreve başladığımda, öğrencileri büyük bir boşluk içinde buldum. Kimi öğretim görevlisi arkadaşlar iyi niyetli çabalarla dersleri yürütüyorlardı ama, yeterli oluyor muydu ? Saygıyla anıyorum rahmetli Orhan Aslan bu konuda kendini hazırlıyordu. Aynı biçimde Sadık Atuk arkadaşım da, izliyordum, dersine girmeden önce atlasına bakıyor, notlarını gözden geçiriyordu. En dikkate değer çalışmayı DTCF'den arkadaşım Şerif Ali Yavuz yapıyordu. Her dersi dört başı mamur ve murassa hazırlıyor, ona göre işliyor, verimli sonuçlar alıyordu.
Bir süre sonra Ülkeler Coğrafyası dersini ben vermeğe başladım.
Dünya küçük denir, fakat, iş anlatmağa gelince hiç de küçük olmadığı anlaşılır.
4 yıl içinde tüm dünya ülkeleri işlenemeyeceğine göre ne yapılmalıydı ?
Ortaokul ve liselerde ''müfredat'' bellidir. Üniversite eğitiminde ders işleme düzeni eğitimciye bırakılmıştır.
Her anakaradan ( kıta ) bir iki ülke seçerek anlatmağa başladım.
Örneğin, Türkiye için Küçük Asya denir. Asya anakarasının minyatür bir örneği olduğu için.
Avrupa için örnek iki ülke hangileri olabilir? İber Yarımadasında İspanya ve İskandinavya'da İsveç. ( İtalya, Finlanda )...
Afrika için hangi ülkeler ele alınıp işlenebilir ? Etiyopya ( Habeşistan ) ve Fas.( Güney Afrika Cumhuriyeti, Mısır ) ...
Kuzey Amerika için Meksika ve Kanada.( Meksika, ABD )...
Güney Amerika için Şili ve Venezüella. ( Arjantin, Ekvador )...
Okyanusya için bu konuda seçim yapmak zor: Avustralya ve Yeni Zelanda...Zorunlu olarak.
Eğitim ve kültür dünyamızda ansiklopediler daima küçümsenmiştir. Yüzeysel ( sathi ) bilgiler veriyor diye...Oysa bu savlarına karşılık, sorsan en küçük bir bilgi veremedikleri görülür bu savı ileri sürenlerin. Türk Ansiklopedisi, İslam Ansiklopedisi, AnaBritannica, Meydan Larousse ansiklopedilerinde ülkeler ciddiyetle, konunun uzmanlarınca işlenmiştir. Öyleyse, ülkeler coğrafyası dersi verilirken bu ansiklopedilerin ilgili maddelerinden rahatlıkla , güvenle yararlanılabilinir.
Ülkeler coğrafyası konusunda kitap yazılmamış değildir.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin eserleri vardır.
Ord Prof Besim Darkot: Avrupa Coğrafyası,
Prof Dr Necdet Tunçdilek : Güneybatı Asya ( Ortadoğu )
Prof Dr Erol Tümertekin : Anglo Amerika
Doç-Prof Dr Selami Gözenç : Avrupa Ülkeler Coğrafyası, Ortadoğu Ülkeleri, Orta ve Güney Amerika...
DTCF öğretim üyelerinden Doç-Prof Talip Yücel'in iki kitabı da bu konuda önemlidir : Asya Fiziki Coğrafyası, Asya Beşeri ve İktisadi Coğrafyası.
Bir de 4 fasikülü çıkan ve asla tamamlanamayan Avrupa'nın Ekonomik Yapısı adlı eseri vardır.
Doç Dr Aydoğan Köksal'ın Afrika Coğrafyası, Madagaskar ile birlikte adlı kitabı ile Kıbrıs da bulunuyor.
Atatürk Üniversitesi'nde Doç-Prof Dr Tevfik Tarkan, Kıbrıs Adasının Coğrafi Özellikleri adlı eserini yayımlamıştır.
Uludağ Üniversitesi'nde Dr Emin Atasoy da Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası adlı oylumlu kitabı hazırlamıştır.
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi'nde Prof Dr İbrahim Güner ve Prof Dr Mustafa Ertürk Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası'nı çıkardılar.
Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Prof Dr İbrahim Atalay Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası'nı yazdı.
Ege Üniversitesi, Prof Dr Asaf Koçman editörlüğünde Azerbaycan Coğrafyası kitabını çıkarmıştır.
Selçuk Üniversitesi'nde Öğretim Görevlisi Dr Tufan Karaaslan, Ortadoğu'yu kitaplaştırdı.
İstanbul Üniversitesi'nde Prof Dr Nazmiye Özgüç Avustralya, Yeni Zelanda, Pasifik Adaları adlı eserini çıkardı. ...
Marmara Üniversitesi'nde Prof Dr Ramazan Özey her anakarayı ayrı ayrı kitaplaştırmıştır.
................
Dedik ki, durgun suya atılan taşın bıraktığı izler gibi...Ortada ülkemiz, hemen yakınındaki daire-çember içinde komşu ülkeler...Öyleyse komşu ülkeleri de tanıması gerekir coğrafya öğretmen adaylarının. Kıbrıs, Suriye, Lübnan, İsrail, Ürdün, Kuveyt, Irak, İran, Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Moldova, Makedonya, Arnavutluk...
Bu alanda iş bize düştü...Taa 1960 sonlarında Ankara'da elçiliklerden aldığım ve özenle koruduğum atlasları, broşürleri, haritaları kullanarak kitabı yazmağa başladım. Daha internet kullanımda değildi, ya da biz değerlendiremiyorduk.
Haritalarını çizerek, eski yeni istatistik verileri kullanarak kitabımızı yazmağa başladık. Kafkas ülkelerinden üçü ve Tuna ülkelerinden biri eski SSCB üyeleriydi. Azerbaycan ziyalılarının gönderdiği kitaplar büyük ölçüde işime yaradı. Kiril elifbasını öğrenmiş olmanın yararını o kitaplardan alıntı yaparken gördüm.
Osman Osmanov : SSRİ'nın İktisadi Coğrafiyası,
Refip Hüseyinoğlu Memmedov : Sovet İttifakının Beşeri ve İktisadi Coğrafiyası...
Ayrıca Prof Hasan Aliev'in, Prof Budaq Budaqov'un gönderdiği atlaslar, mecmualardaki makaleler de bu yazım sırasında kullandığım , alıntıladığım eğitim materyali olmuştur.
Her ükeyi ele aldıktan sonra ulusu, insan topluluklarının özelliklerini ele alan , kolay okunur gezi ve deneme kitaplarından, dergilerden okuma parçaları ekleyerek, bu tür kitaplarda olmayan bir yaklaşımla değişik bir içerik oluşturduk.
Dosyayı tamamlayınca, İstanbul'a on line ilettim. Çantay Kitabevi bastı. Öğrencilerimiz Komşu Ülkeler Coğrafyası kitabıyla yararlanabilecekleri bir kaynağa sahip oldular. Birkaç ay sonra meslekdaşlarımdan övgüler almakla mutlu oldum. Kitabımızın Kıbrıs, Makedonya, Azerbaycan, Tebriz , Musul, Kerkük, Süleymaniye-Revanduz üniversitelerinde de ders kitabı olarak değerlendirilmekte olduğunu öğrendik...
Çantay'dan sonra Ankara'da 2 yayınevi ardarda yeni baskılarını yaptı.
- Gündüz Eğitim Yayıncılık,
- Nobel Yayınevi...
Coğrafya Öğretmen adaylarının önce Türkiyemizi, sonra komşu ülkeleri ve daha sonra da anakaraların özelliğini taşıyan ülkeleri tanımalarında yarar vardır.
Biz kitabımızı hazırlarken her ülkeyle ilgili fotograflar bulmakta zorluk yaşadık. Dostlarımızın gönderdiği kartpostalları kullandık. Günümüzde bu konuda sonsuz olanaklar vardır. Zorluk, en uygun fotografı bulup ilgili yerde kullanmaktadır. Biz haritaları aydıngere rapidoyla kendimiz çizmiştik. Günümüzde her tür harita yazarların hizmetine hazır beklemektedir.
Her üniversite bu alanda eser üretmelidir. '' Artık öğretim elemanı, öğrenci kitap almıyor, okumuyor,'' geçerli bir mazeret değildir. Ülkeler Coğrafyası dersini verenler dosyalarını hazırlayıp yayınevlerine önermelidirler. 10 yerin birinden olumlu yanıt alabilirler ve öğrencileri kitaba kavuşur.
Budur ol hikayet, ol kara sevda.
------------------------
22 Şubat 2026.