VARLIK
'' Hocam, biz seni coğrafyacı biliyorduk. Masanızın üstünde Varlık dergisi, Varlık yıllığı, edebiyat kitapları. ''
Odamdaki konuklarıma çay ikram etmişim, söyleşiyoruz.
'' Önce Türkçe öğretmeniyim, coğrafya eğitmenliğim ikinci sırada yer alır. ''
Gülüyorlar.
......................
Varlık dergisini inceliyorum. Burası bir AVM'de sayısı pek az kalmış bir kitap satış yeri ( Bookshop ).
Birden, fiyatını görünce, şaşırıyorum.
Tam 350 TL.
Ayda 350 bin TL alabilse bir öğretmen, dergiye bu parayı verir, alır.
Fakat aylığı 30-40-50 bin TL olan bir eğitimciyi düşünelim. Nasıl alıp da okusun ?
Satın almasın, gidip kütüphanede okusun.
Öyle her yerde adım başı bir kütüphane de yok ki...
.....................
Varlık Dergisi...Yaşar Nabi Nayır bir Yedi Meşale şairi idi. Sonra şairliği ikinci sıraya düştü. Deneme, eleştiri, gezi yazıları ile dikkat çekti. Yayıncılıkta karar kıldı. Yüzlerce kitap yayımladı. Eğitim Bakanlığı'nın , Kültür Bakanlığı'nın milyarlarca liralık bütçeleriyle , yüzlerce memuruyla yapamadığını O, tek başına, sınırlı olanaklarla gerçekleştirdi.
YNN bir yayıncı.
YNN bir dergi kurucusu. Taa 1930 lardan günümüze hiç kesintisiz bir dergiyi çıarmak kolay iş midir ?
Varlık Dergisi 1960'larda biz ortaokul, lise öğrencisi iken önemliydi. Emmimğlu Hüseyin ile adımız duyulmuştu. Çünkü ikimiz de Varlık Dergisi'ni düzenli izliyorduk. Lise'den gelip bizden bir kompozisyon yazmamızı, bir atasözünü açıklamamızı isteyenler çıkıyordu.
Ve biz öğünüyorduk : Varlık Üniversitesi öğrencisiyiz...
1958 Ağustosa değin Varlık cep kitapları ucuzdu; 1 TL. Cep harçlığımızla kolayca alabiliyorduk.Birçok yazarı ilkin bu kitaplardan tanımış; okuma sevgisini böyle kazanmıştık. Sonra ABD Doları karşısında TL değer yitirdi ( devalüasyon nedir; böyle öğrendik ) ; her şeye yüzde yüz zam yapıldı. Varlık kitapları da 2 TL oldu. Buna karşın yine alabiliyorduk onları. Okuma alışkanlığı olunca hiç bir engel tanımıyorduk.
Türkçe-edebiyat öğretmenlerimiz okurdu Varlık Dergisin ve bize de tavsiye ederdiler. Varlık okuyanla okumayan öğretmeni biz çocuk aklımızla tartar, değerlendirirdik. Örneğin fen bilgisi öğretmeni olarak başarılı, fakat Varlık okumuyorsa entelektüel kimliğini tam kazanamamış oluyordu.
Özellikle Gazi Eğitim Enstitüsü çıkışlı olanların rehberi, en önemli destekçisi, yardımcısı gibiydi Varlık.
1940 ortalarında köylere öğretmen göndermeğe başlayan Köy Enstitülerini düşünelim. Köye atanan öğretmen ne yapar ? Çocuklara okuma yazma öğretir. Sonra ! Ergenlere de kurs açar. Evlenir, çoluk çocuğa kavuşur. 10 yıl, 15 yıl köy okulunda görev yaparken eğitimle ilgili sorunları günce-günlük olarak yazar. YNN en iyi öğretmen dostudur. Köy öğretmenlerine mektup yazarak, yaşadıkları köyü, çevresini, olayları yazmalarını ister. Gönderilen yazıları yayımlar Dergi'de. O, il eğitim müdürlüğündeki müdürden, memurdan daha yakındır öğretmene.
Varlık Dergisi, bizim öğrenci harçlığımızla alabileceğimiz ucuzluktaydı. O yıllarda da kağıt pahalıydı. SEKA ürünleri yetmediğinden taa Kanada'dan, Japonya'dan, Finlanda'dan kağıt satın alıyordu Türkiye. YNN ne yapıp ediyor; dergiyi çıkarıyor, kitapları yayımlıyordu.
Varlık Dergisinde neler vardı ?
Şiirler...Herbiri seçkin şairlerin eseri. Öyle baştansavma; laf olsun / torba dolsun türünden çalakalem yazılmış şiirler değil.Özgün, içten...Denemeler...Öyküler...Köy öğretmenlerinin anıları ... Kitap tanıtım yazıları, kapakta ve içinde güzel çizimler de yer alıyor. Eleştiriler...Sergi haberleri...Konser bilgileri...Ayrıca dünya edebiyatından çeviri öyküler, kitap özetleri...
Okuma sevgisini Köy Enstitüsü'nde almış öğretmen bir ay boyunca günde bir şiir, iki deneme okuyarak dergiyi bitiriyor ve yeni sayıyı bekliyor.
Çocukları ilkokulu bitirmiş oluyor. İl ya da ilçe merkezine nasıl gönderip de okutacak ? Ev tutmak, beslemek, gözlemek , izlemek kolay mı ?
Ne yapıyor köydeki öğretmen ? Gazi Eğitim Enstitüsü'nün sınavına giriyor. Varlık okumanın yararını görüyor. Sınavda görevli öğretmenler de bu derginin yazarları, okurları... Kazanıyor ...Hem köyünde öğretmenliğini sürdürüyor, hem de Eğitim Enstitüsü'nün kitaplarına çalışarak Türkçe-Sosyal Bilgiler Bölümü'nü 2 yıl olmasa da 3 yılda bitiriyor. Artık ortaöğretmde bir yere atanma isteğinde bulunabilir. Eğitimde yükselme, aşama, evre kazanmadır bu. Çocukları ortaokulda, lisede aile ortamında okuyabilir artık.
Yalnız Türkçe-Sosyal Bilgiler öğretmenleri değil; resim, müzik, beden eğitimi, fen bilgisi öğretmenlerinden de Varlık dergisini okuyanları görüyordum. Nüfusu 20 binin altındaki küçük il merkezlerinde herkes birbirini tanır, kim hangi gazeteyi okumaktadır, bilir.
Varlık Derisinin 350 TL olması bu yazıyı yazdırdı bize.
Pahalı...Ya eğitimcinin aylığı yükseltilecek ya da dergi 30-40-50 TL olacak.
Başka bir çözüm var mı ?
---------------------------------
6 Nisan 2026. Diyarbakır