Nevşehir’in kırsalında, dağlık ve kayalık arazilerinde doğal olarak yetişen muşmulalar olgunlaştı. Halk arasında döngel ve beşbıyık olarak da bilinen bu yöresel lezzet, sonbahar ve kış aylarında yeniden sofralardaki yerini alıyor. Ancak geçmişte daha sık rastlanan muşmula ağaçlarının azalması, doğal mirasın korunması konusunu da gündeme getiriyor.

Nevşehir’de sonbaharın kendini hissettirmesiyle birlikte doğada yetişen geleneksel meyvelerden muşmula da olgunlaşmaya başladı. Ürgüp, Avanos ve çevredeki kırsal alanlarda doğal olarak yetişen muşmula ağaçları, meyveleriyle hem geçmişin güzel hatıralarını canlandırıyor hem de doğanın sunduğu yöresel lezzetleri yeniden hatırlatıyor.

Mayıs ve haziran aylarında çiçek açan muşmula ağaçlarının meyveleri, ekim ve kasım aylarında olgunlaşıyor. Dalından yeni koparıldığında sert ve buruk bir tada sahip olan muşmula, bir süre bekletilip yumuşadıktan sonra tüketiliyor. Tam olgunlaştığında iç kısmı adeta doğal marmelat kıvamına gelen bu meyve, özellikle çocukluk yıllarının unutulmaz lezzetleri arasında yer alıyor.

Muşmula yalnızca taze olarak tüketilmiyor. Yörede meyvesinden sirke, marmelat, komposto ve turşu da hazırlanabiliyor. Bazı bölgelerde yaprakları ve meyveleri geleneksel bitkisel uygulamalarda da değerlendiriliyor.

MUŞMULANIN FAYDALARI NELER?

Bağışıklık sistemini güçlendiren C vitamini açısından zengin olan muşmulanın, kış aylarındaki enfeksiyon ve rahatsızlıkları iyileştirmesinin keşfedilmesi, ortaçağ dönemlerinden gelen bir süreçtir. Ortaçağ kışlarından itibaren popüler bir yemek olarak kullanılmaktadır. Muşmula meyvesi, popüler bir gıda maddesi olarak önem kazanması, içeriğinden gelmektedir. Muşmula meyvesinden elde edilen pektinde, yüksek düzeyde metoksil pektin içerir. İçeriğinde d-glikoz, L-rammoz, d-galakturonik asit- d-galaktoz ve L-arabinoz da bulunur. Muşmulanın faydaları; insan vücuduna birçok fizyolojik katkı sağlar. Özellikle; savunma sistemini, boşaltım sistemini, salgı üretimini ve hormon dengesini desteklemede öne çıkar. Muşmula faydaları genel olarak aşağıdaki gibi listelenebilir:

  • Yaprakların özünde yer alan flavanoidler ve C vitamini boğaz ve ağız enfeksiyonların engellenmesinde yardımcıdır.
  • Muşmula meyvesi yaprak ve meyvelerinden yapılan infüzyonlar mide ağrısı, ishal, mide bulantısı, hipoglisemi, solunum güçlüğü, hepatit ve zatürre gibi çeşitli sağlık sorunlarını hafifletmek için yaygın olarak kullanılır.
  • Vücutta yağ birikimini azaltarak kötü huylu kolesterol (LDL) ve trigliserit seviyesinin azalmasında destekleyici olur.
  • Damar iç çeperinde yağlanmanın azalmasına ve damar sertleşmesinin önüne geçilmesine destek olur
  • Muşmula faydalarından en önemlisi anemi problemine karşı destekleyici unsur oluşturmasıdır, böylece kas aktivitesini korumaya yardımcı olur.
  • Muşmula sirkesinin faydaları arasında anti bakteriyel özellikleri yer alır. Gıdalardan sıklıkla bulaşabilen Pseudomonas suşlarına karşı önleyici bir etkiye sahiptir.
  • Kabuğunun toz haline getirilerek kullanılan hali ise büyük bağırsak enfeksiyonları, ishal, iç kanama ve ateş tedavilerinde faydalıdır.
  • Muşmula meyvesi, ishal, ağız apseleri, mide şişkinliği, boğaz apseleri, obezite, ateş, hematopoetik iç kanama, kolera, kabızlık, boğaz rahatsızlıkları, cilt sorunları, sinir sorunları, bağırsak iltihabı, kalın bağırsak enfeksiyonu, düzensiz adet döngüsü, deri rahatsızlıkları gibi durumları iyileştirdiği de bilinmektedir.


Ayrıca görme, böbrek ve karaciğer sağlığını iyileştirmede ve böbrek ve idrar yolu taşlarını tedavi etme gibi sağlık açısından faydaları da bilinmektedir.

Muşmula meyvesinin faydaları arasında hematolojik, sinir uyarıcı ve idrar söktürücü özellikler bulunur. Muşmula yapraklarının kaynatılmasınden elde edilen nektar, enterit tedavisinde kullanılır. Muşmula yapraklarının kaynatılması, meyvesi ile birlikte öksürüğe, gribe, soğuk algınlığına iyi gelebilir.

Bağırsakları hareketlendirir
Pektin lif içeriği ile su tutma kapasitesini arttırmaya, bağırsak hareketlerini uyarmaya ve kabızlık problemin gidermeye yardımcıdır.

Sindirim sistemini çalıştırır
Fenolik asitler ve flavanoidler karbonhidrat metabolizmasında rol oynayan α-glukozidaz ve α-amilaz enzimlerin aktivitesini azaltmaya yardımcı olur. Muşmula faydalarından biri olan bu durum tip-2 diyabet hastalığının semptomlarının azalmasına yardımcıdır.

Öksürüğe iyi gelir
Üst ve alt solunum yollarının mikrobiyal enfekte olması akciğer, bademcik ya da solunum yollarını iltihaplandırabilir. Bölgesel yangı oluşturması ile boğaz kuruluğu öksürük semptomlarını arttırır. Muşmula faydalarından polifenol içeriği ile iltihap kurutucu özelliği ortaya çıkar. Böylece, öksürük semptomlarının azalmasına yardımcı olur.

Antioksidan özelliği bulunur
Fitokimyasallar, minareller ve vitaminlerin antioksidan gücü, muşmula faydalarında oksidatif stresi azaltmasıyla öne çıkarır. Bu sayede, karaciğerde toksinlerin temizlenmesine destek olarak filtreleme görevi görür.

MUŞMULA AĞAÇLARI AZALIYOR: DOĞAL MİRAS TEHLİKEDE!

Nevşehir’in kırsalında geçmişte daha sık rastlanan muşmula ağaçlarının azalması ve bazı yaşlı ağaçların kurumaya başlaması, yöresel bitki çeşitliliğinin korunması konusunu yeniden gündeme getiriyor.

Dedelerimizden miras kalan bu ağaçların bakımsız kalması, kuraklık ve hastalıklar nedeniyle zarar görmesi, doğal yetişme alanlarının korunmasını önemli hale getiriyor.

Muşmula ağaçlarının zarar görmesinde öne çıkan etkenler arasında şunlar bulunuyor:

  • Kuraklık ve su stresi: Uzun süreli yağışsız dönemler ve su kaynaklarının azalması ağaçları olumsuz etkileyebiliyor.

  • Bitki hastalıkları: Gülgiller familyasındaki bazı meyve ağaçlarını etkileyen ateş yanıklığı gibi bakteriyel hastalıklar muşmulalarda da görülebiliyor.

  • Doğal alanların bakımsız kalması: Geleneksel meyve yetiştiriciliğinin azalmasıyla yabani ve yarı yabani ağaçlar da sahipsiz kalabiliyor.

  • Geleneksel üretim kültürünün unutulması: Geçmişte uygulanan aşılama ve ağaç bakım yöntemlerinin yeni nesillere aktarılamaması, yerel çeşitlerin devamlılığını zorlaştırabiliyor.

MUŞMULA AĞAÇLARI NASIL KORUNABİLİR?

Uzmanların önerileri doğrultusunda mevcut ağaçların düzenli bakımlarının yapılması, hastalık belirtilerinin erken tespit edilmesi ve yerel türlerin çoğaltılması büyük önem taşıyor.

Yabani alıç anaçlarına uygun muşmula çeşitlerinin aşılanması, yerel muşmula varlığının artırılmasında değerlendirilebilecek yöntemlerden biri. Ayrıca Tarım ve Orman İl ve İlçe Müdürlükleri ile belediyelerin ilgili birimlerinin doğal yetişme alanlarını incelemesi, koruma çalışmalarına katkı sağlayabilir.

NEVŞEHİR'İN DOĞAL LEZZETLERİ GELECEĞE TAŞINMALI

Bir zamanlar çocukların dalından koparıp yediği, büyüklerin kış hazırlıklarında sirke ve marmelat yaptığı muşmula, yalnızca bir meyve değil, aynı zamanda Anadolu'nun geleneksel yaşam kültürünün de bir parçası.

Nevşehir'in doğal zenginlikleri arasında yer alan bu meyvenin ve muşmula ağaçlarının korunması, gelecek nesillerin de bu yöresel lezzeti tanıması açısından önem taşıyor.

Unutmayalım; doğada kendiliğinden yetişen her ağaç, gelecek nesillere bırakacağımız değerli bir mirastır.

Kimler Muşmula Tüketirken Dikkat Etmeli?

Mide hassasiyeti, gastrit veya reflüsü olanlar özellikle olgunlaşmamış muşmula yememeye dikkat etmelidir. Yüksek tanen içeriği ile midede rahatsızlık yaratabilir.
İshal şikayeti yaşayanlar lif içeriği nedeniyle aşırı tüketimden kaçınmalıdır.

Diyabet hastaları için faydalı olduğu öne çıkan düşük glisemik indekse sahip muşmulanın dikkatli tüketilmesi önemlidir.