Nevşehir’in Ürgüp ilçesinde dilden dile aktarılan, yürek burkan bir hikâye ve bu hikâyeden doğan ağıt, aradan geçen yıllara rağmen unutulmuyor. Kızılırmak’ın azgın sularında hayatını kaybeden genç bir gelinin ardından yakılan bu ağıt, Anadolu’nun sözlü kültür mirasında derin bir iz bırakıyor.

“Gelin Ayşe”nin Hüzünlü Hikâyesi TRT Belgesel’de

Refik Başaran’dan derlenen ve Ürgüp yöresine ait olan “Gelin Ayşe (Gelin Anşa)” türküsü, yalnızca bir ezgi değil; özlemin, pişmanlığın, inancın ve insan ruhunun kırılganlığının yankısı olarak günümüze ulaşıyor.

Bir Tokat, Bir Kader

Rivayete göre Ayşe, yeni evli, güzelliği ve edepli haliyle çevresinde sevilen genç bir gelindir. Ancak mutluluğu uzun sürmez. Eşi, askerlik görevi nedeniyle evinden ayrılmak zorunda kalır. Ayşe, yaşlı kayınbabasıyla birlikte yaşamaya başlar. Aralarında baba-kız gibi bir sevgi ve bağ oluşur.

Bir gün, yaşanan bir tartışma sırasında kayınbabanın sinirle attığı bir tokat, her şeyin dönüm noktası olur. Ayşe, bu beklenmedik ve ağır davranışı içine sindiremez. Yaşadığı utanç ve kırgınlıkla Kızılırmak’a gider ve kendini coşkun sulara bırakır.

Ardından Gelen Pişmanlık

Genç gelinin ölümünün ardından kayınbaba derin bir pişmanlığa sürüklenir. Rivayetlere göre Ürgüp dağlarına düşer, aklını yitirir ve hayatının geri kalanını büyük bir acıyla geçirir. Bazı anlatılarda onun da kısa süre sonra hayata veda ettiği söylenir.

Bu büyük acı, Ürgüplü halk ozanı Refik Başaran’ın dilinde türküye dönüşür. Sözleriyle yürek burkan, melodisiyle derin bir hüzün taşıyan bu ağıt, Anadolu’nun vicdanını temsil eder.

Kuşaktan Kuşağa Aktarılan Miras

“Ayşe’min yeşil sandığı,
Daha elinin değdiği…”

dizeleriyle başlayan türkü, yalnızca Ayşe’nin değil, benzer acıları yaşamış nice kadının sesi olur.

Bugün hâlâ Ürgüp’te ve Nevşehir genelinde bilinen ve söylenen “Gelin Ayşe” türküsü; töre, sabır, pişmanlık ve insanın bir anlık öfkesinin nelere mal olabileceğini hatırlatan güçlü bir anlatı olarak yaşamaya devam ediyor.

TRT Belgesel’de Ekrana Taşınıyor

Anadolu’nun bu kadim hikâyesi, TRT Belgesel’de yayınlanan “Söz” programının yeni bölümünde, saat 21.30’da izleyiciyle buluşacak. Programda, Gelin Ayşe’nin hikâyesi ve türküsü aracılığıyla Nevşehir–Ürgüp yöresinin sözlü kültür zenginliği ekrana taşınacak.

Yüzyıllardır söylenen bu ağıt, bir kez daha hatırlatıyor:
Bazı acılar, nehirler gibi taşar; bazı sözler ise asırlara karışır…