Diyabetin doğru kavramlarla ifade edilmesi gerektiğine dikkat çeken M. Tuncel, diyabetin adını veren hekimin Kapadokyalı Aretaeus olduğunu hatırlattı. Tuncel, Nevşehir’de diyabet farkındalık etkinlikleri düzenlenmesi, araştırma enstitüsü kurulması ve Aretaeus’un eserlerinin Türkçeye kazandırılması çağrısında bulundu.

DİYABET, ŞEKER MİDİR?

Kavramlar, insan düşüncelerinin temel taşlarıdır. İnsanlar arasındaki iletişimi sağlayan kavram; bir nesnenin veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımı olarak tanımlanabilmektedir. Kavramlar, kişinin uzun süreli belleğindeki temel bilişsel yapıların oluşmasına ve yeni gelen bilgileri anlamlı bir biçimde belleğinde depolanmasına yardımcı olmaktadır. Kavramların içine yerleştirilmiş bilgiler, dağınık bilgilere göre daha kalıcı olmaktadır. Kavramlar, düşünce sürecinde önemli bir yer tutmaktadır. Düşünceler, yapı taşı olarak ifade edilen kavramlarla olmaktadır. Bu düşünceler başkalarına aktarılarak sağlıklı bir iletişim kurulabilmektedir. Kavramların yerinde kullanılmaması, iletişim ve etkileşimde kopukluklara / mantıksal hatalara yol açabilmektedir.

Bkz.: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/32170 / ATAÜNİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Erzurum 2009

Diyabet; insülin eksikliği, insülin direnci veya her ikisinin birlikteliği sonucu kanda glukoz seviyesinin yükselmesine neden olan; metabolizmanın yanı sıra diğer vücut sistemlerini de etkileyebilen ve kontrol gerektiren bir rahatsızlıktır. Diyabetin ortak sonucu olan kandaki glukoz yüksekliği kontrol altına alınmalıdır. Diyabet, metabolizma sistemiyle ilgili olduğundan, alınan besinlerin içeriği ve miktarı önemlidir. Bu amaçla; ‘Türkiye Diyabet Programı 2023-2027’ döneminde yapılacak çalışmaların birincil hedefi, diyabete zemin hazırlayan sağlıksız beslenme, hareketsizlik, obezite vb. riskler konusunda toplumsal farkındalığın artırılması ve bu risk faktörleri ile mücadele edilmesi suretiyle diyabetin önlenmesi olarak belirlenmiştir. Ayrıca diyabet ve ilişkili hastalıklara erken tanı konulması, uygun tedavisinin yapılması da öncelikli hedeflerdendir.

Bkz.: “Türkiye Diyabet Programı 2023 – 2027”, T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Ankara 2023

Beslenme kültürümüz, ata topraklarımız Türkistan coğrafyasına kadar uzanan ve coğrafyamızda şekillenen bir sürecin neticesidir. Süreç içerisinde özellikle balın önemli bir yeri vardır. Bal, tabiatla iç içe yaşayan toplumlar için, en tabii şifa kaynağı, en doğal tatlandırıcı ve tıbbi üründür. Diğer bir tatlandırıcı ise şekerdir. Coğrafyamızda şeker, 14. asırda bilinmeye başlamıştır. Bu topraklarda yetiştirilmesiyle de kullanımı yaygınlaşmış, beslenme kültüründe yerini almıştır. Özellikle endüstriyel anlamda ticari olarak üretilmeye başlandığında, önemli günlerde yapılan ikramların, ana öğesi şeker olmuş; bayramlarda, kutlamalarda vb. faaliyetlerde kullanılmaya başlanmıştır. Atasözü, deyim gibi kültürel kavram aktarımlarda şeker; sevimli, güzel, pozitif, hoşa giden benimsenen bir algı yapmaktadır. Oysaki günlük şeker kullanım oranı önemlidir.

Bkz.: KAVAS, H. “Geleneksel Türk Tatlılarında Şeker ve Şekerin Türk Kültürüne Yansımaları” SAÜ, Sakarya 2024


Dünya Sağlık Örgütü verilerinde şeker; günlük kalori ihtiyacı ile orantılı olarak, uzman tarafından belirlenmeli ve bu miktar yaş durumuna göre olmalıdır. Şeker; birçok endüstriyel ürünün ambalajının üzerinde yazmaktadır. Fazla tüketim biyolojik sistemde diyabet riskini artırabilmektedir. Yükselen kan şekerinin damarlara ve diğer organlara etkisi; hayat kalitesini etkileyebilmektedir. Bazı rahatsızlıkları kontrol altına almak zaman gerektirmektedir. Teşhis konmuş hastalıklara doğru beslenmeyle uygun tedavi uygulanabilmektedir. Gelişen teknoloji, diyabette de kendini göstermekte; rahatsızlıklar kontrol altına alınabilmektedir. En önemlisi ise sağlıklı yaşam sürdürebilmek için şeker kullanım oranının çocukluk döneminde öğretilmesi ve toplumun her katmanına bu sağlık farkındalığın kazandırılmasıdır. Diyabet, bir rahatsızlıktır; “şeker” olarak ifade edilmemelidir.
Bkz.: TUNCEL, M. “Kapadokya’dan İskenderiye’ye; Kapadokyalı Aretaeus”, Genç Kalemler Yayıncılık, Nevşehir 2019

Diyabet ile ilgili;

-Kavramlar, yerinde ve doğru kullanılmalıdır,

-Diyabet’e adını veren hekim, Kapadokyalı Aretaeus’tur,

-Diyabet etkinlikleri; 1973 yılında Kapadokya’da yapılmıştır,

-Nevşehir’de, geniş paylaşımlı diyabet farkındalık etkinlikleri yapılabilir,

-Nevşehir’de, diyabet araştırmaları için bir kürsü veya bir enstitü kurulabilir,

-Kapadokyalı Aretaeus’un eserlerinin, “tıbbi akademik bir ekip” ile Türkçe ’ye de çevirisi yapılabilir.

Bu satırlar; M. TUNCEL, Toplumsal Farkındalık, Nevşehir 2026; çalışmasından yararlanılarak hazırlanmıştır.