NEVŞEHİR/FİB HABER/ Özel-Nevşehir ve çevresi, tarih boyunca çok sayıda Türkmen aşiretinin yerleşerek yurt edindiği önemli merkezlerden biri oldu. Bu topluluklardan biri olan Karacakurt Türkmenleri, özellikle Kırşehir, Hacıbektaş, Mucur ve Nevşehir çevresindeki yerleşimleriyle bölgenin sosyal ve kültürel tarihinde önemli bir iz bıraktı.
Nevşehir’in Tarihindeki Türkmen İzleri: Karacakurt Aşireti
Nevşehir’in tarihine bakıldığında, bölgenin yalnızca doğal ve kültürel zenginlikleriyle değil, farklı Türkmen topluluklarının yüzyıllar boyunca gerçekleştirdiği iskânlarla da şekillendiği görülüyor.
Bu topluluklardan biri de kaynaklarda Karacakurt, Karacakürd veya Karakürt adlarıyla geçen Karacakurt Türkmenleri oldu.
KARACAKURT TÜRKMENLERİ KİMLERDİR?
Karacakurt aşiretinin kökeni konusunda farklı kaynaklarda farklı boy isimleri zikredilmekle birlikte, araştırmalarda topluluğun Türkmen kimliği öne çıkarılıyor.
Aşiret adında “Kürt” kelimesinin geçmesi, zaman zaman farklı yorumlara neden olsa da kaynaklarda Karacakurtların Türkmen olarak kaydedildiği belirtiliyor. Osmanlı dönemine ait bazı resmi kayıtlarda da topluluğun Türkmen olarak nitelendirildiği aktarılıyor.
Aşiret adındaki “Karaca” ve “Kurt” ifadelerinin, aşiret içerisindeki bir lider, kethüda veya boy beyiyle bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.
BOZULUS’UN DAĞILMASIYLA ORTA ANADOLU’YA GELDİLER
Karacakurt Türkmenlerinin, Bozulus Türkmen topluluklarının dağılmasının ardından Orta Anadolu’ya gelen topluluklar arasında yer aldığı aktarılıyor.
Aşiret mensupları zaman içerisinde Kırşehir ve Nevşehir çevresine yerleşirken özellikle Mucur, Hacıbektaş ve Kırşehir hattında çok sayıda köyün oluşumunda etkili oldu.
Kaynaklarda Karacakurtların üç ana aile veya bölük etrafında şekillendiğine ilişkin bilgiler de yer alıyor. Akça, Hasan ve Yağmur adlarıyla anılan ailelerin nüfus bakımından çoğalması ve farklı bölüklere ayrılmasıyla geniş bir yerleşim ağı oluştuğu ifade ediliyor.
1727’DE NEVŞEHİR’E İSKAN EDİLDİLER
Karacakurt Türkmenlerinin Nevşehir tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri ise Damat İbrahim Paşa dönemindeki iskân çalışmaları oldu.
Osmanlı döneminde konar-göçer Türkmen topluluklarının yerleşik hayata geçirilmesi amacıyla çeşitli iskân politikaları uygulanırken, Nevşehir’in geliştirilmesi amacıyla da çevrede yaşayan bazı Türkmen topluluklarının Muşkara’ya yerleştirilmesine karar verildi.
Kaynaklarda, 1727 yılında Karacakurt aşiretinden 59 hanenin Nevşehir’e iskân edildiği belirtiliyor.
Bu iskânla birlikte Karacakurt Türkmenlerinden bazı aileler, akrabalarından ayrılarak Nevşehir’e getirildi ve şehrin nüfus yapısına dahil edildi.
NEVŞEHİR KALESİ ÇEVRESİNDE “KARACA KURT” MAHALLESİ
Karacakurtların Nevşehir’deki varlığı yalnızca iskân kayıtlarıyla sınırlı kalmadı.
Doç. Dr. Faruk Güçlü’nün çalışmalarında, Nevşehir Kale bölgesinde 1900’lü yıllardan önce bulunan mahallelerden birinin adının “Karaca Kurt Mahallesi” olduğu, bu bilginin salnameler ve vergi kayıtlarından anlaşılabildiği belirtiliyor.
Bu durum, Karacakurt Türkmenlerinin Nevşehir’in eski yerleşim dokusu içerisinde de önemli bir yere sahip olduğunu gösteren tarihi izlerden biri olarak değerlendiriliyor.
KIRŞEHİR-NEVŞEHİR HATTINDA ÇOK SAYIDA KÖY
Karacakurt Türkmenlerinin yerleşim alanları ağırlıklı olarak Kırşehir ve Nevşehir arasındaki bölgede yoğunlaştı.
Kaynaklarda Karacakurt aşireti mensuplarının yerleştiği veya kurduğu köyler arasında;
Hasanlar, Başköy, Büyük Burunağıl, Küçük Burunağıl, Kıran, Geycek, Gümüşkümbet, Dalakçı, Köpekliler, İnaç, Tepesidelik, Akçaağıl, Rahme, Susuz, Karaçalı, Kabaca, Küçükkavak, Asma, Karadam, Çiğdem, Çatalağaç, Avcı, Aliyeğenli, Aydoğmuş, Karaboğaz, Saraycık, Kuruağıl, Ecikağıl, Obruk, Yeniyapan, Sadık ve Tataryeğenağa gibi yerleşimler sayılıyor.
Bu köylerin bir bölümü günümüzde Nevşehir, bir bölümü ise Kırşehir sınırları içerisinde bulunuyor.
HAYVANCILIK VE TAŞIMACILIKLA UĞRAŞTILAR
Karacakurt cemaatinin ekonomik hayatında hayvancılığın önemli bir yere sahip olduğu tarihi kayıtlardan anlaşılıyor.
1656 yılına ait kayıtlarda cemaatin 67 hane ve 1 bennak olarak kaydedildiği aktarılıyor. Aynı dönemle ilgili araştırmalarda hane başına düşen koyun sayısının oldukça yüksek olduğu, bazı dönemlerde bu sayının 275 koyuna kadar çıktığı belirtiliyor.
Ayrıca birçok hanede deve bulunduğu, Karacakurtların hayvancılığın yanı sıra develerle taşımacılık faaliyetlerinde de bulunduğu ifade ediliyor.
Bu bilgiler, aşiretin döneminin şartları içerisinde ekonomik açıdan güçlü ve hareketli bir topluluk olduğunu ortaya koyuyor.
OSMAN BÖLÜKBAŞI DA KARACAKURT AŞİRETİNDEN
Karacakurt Türkmenleri, yalnızca yerleşim tarihi açısından değil, yetiştirdiği önemli isimlerle de dikkat çekiyor.
Türk siyasi tarihinin tanınmış isimlerinden Osman Bölükbaşı ve Bölükbaşı ailesinin de Karacakurt Türkmen aşiretine mensup olduğu kaynaklarda aktarılıyor.
Nevşehir ve Kırşehir çevresindeki Karacakurt topluluklarının geçmişten günümüze uzanan kültürel bağlarını korumak amacıyla çeşitli dernek ve etkinlikler aracılığıyla bir araya geldikleri de biliniyor.
NEVŞEHİR’İN TARİHİ DOKUSUNDA İZ BIRAKTILAR
Karacakurt Türkmenlerinin hikâyesi, Orta Anadolu’da konar-göçer toplulukların yerleşik hayata geçiş sürecinin önemli örneklerinden birini oluşturuyor.
Kırşehir, Mucur ve Hacıbektaş çevresinden Nevşehir’e uzanan bu tarihî hareketlilik, bölgenin bugünkü sosyal ve kültürel yapısının oluşmasında da etkili oldu.
1727 yılında Nevşehir’e iskân edilen 59 hane ile başlayan Karacakurt varlığı, zaman içerisinde şehir hayatının bir parçası haline geldi. Günümüzde ise Karacakurt Türkmenlerinin izleri, Nevşehir ve Kırşehir arasındaki çok sayıda yerleşimde yaşamaya devam ediyor.
Derleyen: FİB Haber
Kaynaklar: Baki Yaşa Altınok, Anadolu’da Türkmenler Bir Türkmen Ozanı Âşık Hüseyin; Baki Yaşa Altınok, Öyküleriyle Kırşehir Türküleri, Destanları, Ağıtları; Hasan Şahin, Geçmişten Bugüne Mucur ve Köyleri; Sebahattin Yaşar, Kırşehir ve Geycekli Niyazi Sapmaz; Doç. Dr. Faruk Güçlü’nün Karaca Kurt Mahallesi ve aşireti üzerine çalışmaları.
