TÜRKÇEMİZİ ZORLAMAK
'' Bir torba rica ediyorum. ''
'' Hangi devirdeyiz yahu. Torbaymış. Bitti torba devri. Poşet isteyeceksin. ''
Büyük bir AVM'de önümdeki yaşlı adamla, aldığı gıda maddelerini hesaplayan ''kasiyer'' arasında geçen konuşmaya tanık oluyorum.
Kasada para alan gence bakıyorum. Lise mezunu olmalı. Torba isteyen emekli, dedesi yaşında, ona sanki ders verir gibi, sinsi sinsi gülüyor, kendinden emin.
Poş, fransızca cep demek...Poşet de küçük cep...Türkçemizde tam karşılığı ''torbacık.'' Küçük çuval da olabilir. Ayrıca küçük keman anlamına da gelir.
Müzet de benzer anlamda, dağarcık, çanta karşılığı kullanılır Fransız dilinde.
Fransızca kurallı bir dildir. Birçok adın, sıfatın sonuna ek olarak -et getirilince küçük, ufak ( -cık,cik,cuk,cük ) anlamı verir.
Roset, gülcük, küçük gül demektir.Biz,yakamıza takılan , meslek bildiren ( aidiyet , dernek mensubu, vd. ) metal parçacığa bu adı vermişiz. Göre'de genç kızlar yakalarına taktıkları gösterişli , parlak yapay güle ''döşgülü'' derlerdi.
Haşet, yıllarca Ankara'da Üniversite öğrencis olduk, Hachette Kitabevi'ne haftada bir uğrar, Fransa'dan gelen kitapları, dergileri okuyup anlamağa çalışır, , uzunçalar ( longplay ) plakları dinlerdik de, Fransız dilini, kültürünü dünyaya yayan bu kitabevinin adının nacak, küçük balta olduğunu bilmezdik. Demek, öğrenme gereği duymamışız.
Şömiz gömlek demektir, şömizet de kısa kollu gömlek anlamına gelir.
Selet, sanık sandalyesi.
Kabine, küçük oda, yazıhane.
Kloşet, küçük çan, çıngırak, çançiçeği.
Büvet, içme yeri.
Banket, asfalt yolun sağ yanındaki toprak bölüm.
Manet, kol, anahtar, manivela demektir.
Majoret, büyüğün küçük örneği, kopyası.
Vaglet, dalgacık.
Vaşet, inek yavrusu, vaketa.
Rüislet, derecik, küçük çay,öz,nehircik.
Kaset , küçük kasa, çekmece, kutu demektir.
Şoset, kısa konçlu çorap.
Tablet, küçük masa, levha.
Şambret, küçük oda,odacık anlamındadır.
Vagonet, küçük araba, römork demektir (Çukurova'da naylon denirdi, biz Göre'de römorku bilmezdik, vagonet derdik ).
Mezonet, küçük ev, evcik anlamına karşılıktır.
Fillet, küçük kız anlamındadır.
Garsonet, oğlancık, küçük erkek çocuk .
Galet, poğaça, peksimet anlamındadır.
Vuatüret, küçük araba.
Gazet, çenesi düşük kimse.
Laket, gölcük, küçük göl demektir.
Kamyonet , küçük kamyon demektir.
Livret, küçük kitap, risale, broşür anlamındadır.
Jardinet, küçük bahçe.
Kasket, küçük kask, şapka demektir.
Sandalet, yazın ayağa giyilen hafif, açıklığı fazla pabuç, ayakkabı.
...................
Bu arada Türkçemizin kurallarına uymayan uyduruk bir sözcüğün DSİ yoluyla ülkemizde yaygın olarak kullanıldığını da belirtelim.
Bir ırmağın üzerine baraj yapılır. Set ( Fr barrage; İng dam ) ...Suları biriktirmek için. Oluşan göle Azerbaycan'da '' sututar, deryaca, su govşağı '' deniliyor. Bizde ise '' gölet''... Bu denli saçma, anlamsız bir sözcük az bulunur. Gölcük , gölek demek varken...Çocukken akan suların önüne toprak yığar, küçük suyu biriktirir, '' gölek'' yapardık. Türkçede küçültme soneki olarak ''et'' kullanılmaz. Düşününce buldum. Fransızca bilen bir DSİ , Topraksu ( Günümüzde yok bu pek yararlı kamu kurumu ) yetkilisi, belki bir baraj mühendisi, set arkasında birikerek oluşan gölcüğe ''gölet'' dedi ve literatüre, terminolojiye girdi, benimsendi. Türkçeye saygısı olan aydın bunu kabul etmez. Biz de 45 yıl süren eğitimciliğimizde bu terimi asla kullanmadık ve hep yanlış olduğunu vurguladık, eleştirdik.
Türkçemizi zorlamayalım.
Bilirbilmez kişilerin uydurma sözlerini benimsemeyelim.
---------------------
