KURUTLU CEMAATİNİN KAPADOKYA BÖLGESİNE İSKANI
Doç. Dr. Faruk GÜÇLÜ
Kurutlu Cemaati'nin kökeni, Danişmendli Türkmenlerine dayanan konargöçer Boynuincelü Aşireti'nin en büyük cemaatlerinden birisidir. Bu aşiret, 16. Yüzyıldan itibaren Aksaray ile Kırşehir arasında göçebe yaşam sürdürmüştür. 1830'lu yıllarda yapılan Osmanlı nüfus sayımlarına göre Kurutlu Cemaati, yaklaşık 993 erkek bireyden oluşmakta olup, toplam nüfusunun yaklaşık 1986 kişi olduğu tahmin edilmektedir.
Osmanlı nüfus kayıtlarında Kurutlu Cemaati üç ana obaya ayrılmıştır:
Ada Kurutlusu
Süleymankethüda Kurutlusu
Kırıkali Kurutlusu
19. yüzyıl ortalarına kadar göçebe bir yaşam sürdüren cemaat Tanzimat sonrasında Osmanlı’nın iskan politikalarıyla yerleşik hayata geçirilmiştir. 1871 Vilayet Nizamnamesi'nin ardından, cemaatin yaşadığı bölge Aksaray kazasına bağlı Kurutlu Nahiyesi kurulmuştur. Zaman içinde Kurutlu'nun cemaatinin yerleşim alanları farklı idari bölgelere bağlanmıştır. 1887'de yapılan düzenlemeyle cemaatin bazı köyleri Koçhisar kazasına bağlanınca cemaat bölünmüştür. Bu durum, bölgede idari karmaşaya yol açmış, Kurutlu'nun da dahil olduğu Boynuincelü Aşireti'ne bağlı bazı topluluklar bu bölünmeye karşı uzun süre direnmiştir. Cemaatin bir kısmının da Kırşehir sınırlarında kalmış olması bölünmeyi daha da büyütmüştür. Böylece Kurutlu farklı sancaklara dağılmış bir yapı haline gelmiştir.
Koçhisar Kazası havzasında yerleşik olan cemaate ait köyler, günümüzde Koçhisar ilçe merkezinde, Ankara yolunun solunda; Tuz Gölü kenarında kalan Karamollauşağı ve Hamzalı’yı, kuzeyde ise Acıkuyu Köyü’nü içine alacak şekilde Hirfanlı baraj gölüne kadar uzanmaktaydı. Cemaatin yerleştiği kuzeydoğudaki Gülhüyük, Parlasan, Musular ve Seymenli köylerini de kapsamaktadır.
Kurutlu Cemaati’ne bağlı olan Poyrazlı Köyü ise, diğerlerinin aksine Kızılırmak’ın karşı yakasında; Kırşehir’de kalan bir yerleşimdi. Cemaatin doğudaki sınırlarını Hacıahmedli Cemaati köyleri, kuzeydeki sınırlarını Şerefli Aşireti köyleri ile Kızılırmak, batıdaki sınırlarını da Tuz Gölü oluşturmaktadır. Hamzalı Köyü, 1831’deki nüfus sayımına Adakurutlusu Mahallesi adı altında kayıtlara girmiştir.
Danişmendlilerin ilk tahrirlerinde görülmeyen Kurutlu cemaati, 1656 tarihinde 155 nefer vergi nüfusuna sahip bulunuyordu. Bunlardan 37'si bennak idi. Nüfusu kalabalık olmasına rağmen hane başına ortalama 100 koyun düşmekteydi. Ortalama her iki hanede bir adet deve bulunuyordu. Deve sahibi ailelerin taşımacılık yaptıkları anlaşılmaktadır..
Kurutlu cemaatinin bir kolu olan Ada Kurutlusu’nun diğer bir kolu ise Ebu Derda Mahallesi/Oymağı adını taşıyordu. Sonuncusunun adını kethüdalarından aldığı açıktır. Bu alt oymağa ait bazı aileler Nevşehir'e iskan olunurken bazı aileler ise Gülşehir'e yerleşmiştir.
“Bozulus’a bağlı bazı oymaklar vergi borçları yüzünden Adalar Denizi kıyılarına ve Balıkesir çevresine kadar giderken, Orta Anadolu ve Batı Anadolu’daki “Türkmen” adlı birçok oymağın görülmesi de bu hareketlilikle ilişkilendirilmektedir. Bozulus’a bağlı Karaca Kürt Türkmen oymağı ile yine Türkmen olan Kurutlu ve diğer bazı oymakların Kırşehir’i yurt tuttuğu aktarılmaktadır.” (Adnan Yılmaz ,Haber40 04.08.2026)
Kurutlu cemaatinin günümüzde en fazla Şereflikoçhisar bölgesinde ikamet ettiği anlaşılmaktadır. Şereflikoçhisar’a bağlı Kurutlu cemaatine mensup köyler;
Hacıbektaşlı Köyü; Eski adı "Hacıbektaş" olan Hacıbektaşlı, ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır. Osmanlı dönemi nüfus defterleri kayıtlarına göre 1845 yılında Hacıbektaş mahallesinde Boynuincelü Mukataası'na tabi Kurutlu cemaatinden Süleyman Kethüda kabilesinden 33 hane ve 81 erkek nüfus kayıtlıdır.
Musular Köyü; Osmanlı dönemi kayıtlarında "Musiler", "Musılar" ve "Musibler" adlarıyla kaydedilmiş olan Musular, Kadıncık, Şeyhli ve Palazobası mahalleleriyle komşudur. İlçe merkezine 13 km uzaklıktadır. Kurutlu cemaatine mensup ailelerin yerleştiği Musular mahallesi, 1845 yılında 11 hane ve 29 erkek nüfusuna sahiptir.
Palazobası Köyü; 1845 yılı nüfus defterlerinde Palazobası mahallesi, Kurutlu cemaatinden 17 hane ve 49 erkek nüfus kayıtlıdır.
Kırşehir Bölgesinde de dağınık halde Kurutlu Aşireti mensuplarının yaşadığı anlaşılmaktadır. Kaman ilçesine bağlı Savcılı Kurutlu köyü de Kurutlu cemaatine mensup aileler tarafından kurulmuştur.
Damat İbrahim Paşa tarafından Boyunuinceli Aşiretine mensup cemaatler Nevşehir merkezine yerleştirilmiştir.Bu cemaatler arasında Kurutlu cemaati de vardır.
Nevşehir ili Acıgöl İlçesine bağlı Kozluca Köyü Boynuinceli aşiretinden Herikliler tarafından kurulduktan sonra yine Boynuinceli aşiretine mensup Kurutlular cemaatinden bir ailenin de buraya yerleştirildiği görülmektedir. Kozluca köyünde Kurutlular Derneği kurulmuştur.
Kapadokya ve çevresinde henüz net olarak tespit edemediğimiz Kurutlu cemaatine bağlı yerleşim yerleri olduğu da düşünülmektedir.
Kırşehir,Nevşehir,S.Koçhisar, Aksaray,Konya(bazı bölgeler), Karaman(bazı bölgeler)Erdemli ve Silifke Boynuinceli aşiretine bağlı cemaatlerin yerleşim alanı olmuştur.
Kaynakça
Necmettin Aygün; "Nüfus Defterleri'ne Göre Boynuincelü Aşireti (1830 1845)". Belleten 2018.
Şereflikoçhisar Belediyesi, İnternet Sitesi(erişim 02.08.2026)
Wikipedia
Adnan Yılmaz ; ,Haber40 04.08.2026
