Dünya Masası | 18–25 Ekim: Brezilya’da Yeniden Lula - Sırbistan’da Öğrencilerin Zaferi

Brezilya’da, anketlerin gösterdiğinin aksine, Lula da Silva yeniden seçildi. Sırbistan’da ise öğrenci hareketi, iktidar bloğunu geride bıraktı. Bu iki seçim, farklı kıtalarda siyasi değişim taleplerini ve uluslararası güç dengelerinin geleceğini gündeme getirdi.

Brezilya: Lula’nın Zaferi

Brezilya’da 25 Ekim’de yapılan ikinci tur seçimlerini mevcut Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva kazandı. İlk turda rakibi Flávio Bolsonaro’nun gerisinde kalan Lula, ikinci turda oyların yaklaşık yüzde 51,75’ini aldı. Böylece yeniden başkan seçildi. Bolsonaro ise yüzde 48,25’te kaldı. Lula, ilk turda geride olmasına rağmen ikinci turu kazanan ilk aday oldu. Ülke siyasi tarihinde yeni bir sayfa açtı.

Sonuç, seçimden önce Bolsonaro’yu avantajlı gösteren anketlerin ardından geldi. İlk turda elde ettiği başarı ve son anketlerdeki yeri, Flávio Bolsonaro’nun kazanacağı beklentisini artırmıştı. Fakat Lula, ülkenin özellikle kuzeydoğusunda güçlü desteğini sürdürüp sosyal politikalarını öne çıkararak yarışı kendi lehine çevirdi. Yaklaşık 4,4 milyon oy farkı, seçim sonuçlarının yalnızca dar bir kesimin tercihiyle belirlenmediğini gösterdi.

Bu seçim sonuçları, Brezilya'nın iç siyasetinin dışında da bir anlam gösterecektir. Trump yönetimiyle yakın bağları olan ve neredeyse tetikçisi denilebilecek Bolsonaro ailesinin kaybetmesi, Washington'ın Latin Amerika'daki siyasi müttefikleri için kesin bir mağlubiyet. Lula'nın kazanması ise, bölgede yükselen Amerikancı sağ siyasi hareketlerin son yıllarda her ülkede aynı sonucu vermediğini ortaya koyuyor.

Lula’nın yeni döneminde Çin’le ticari ilişkilerin, BRICS içindeki iş birliğinin ve çok taraflı diplomasi anlayışının önemi sürecek gibi görünüyor. ABD ile ilişkilerde ise ticaret politikaları ve siyasi söylemler yüzünden gerilim çıkması oldukça olası. Bununla birlikte, Lula’nın zaferi Brezilya’nın Washington’dan tamamen uzaklaşacağı anlamına gelmiyor. Ülkenin ekonomik çıkarları, ticari ortaklıkları ve uluslararası konumu, yeni dönemin dış politikasını belirleyen başlıca unsurlar olmaya devam edecek.

Lula'nın önündeki en büyük sorunlardan biri, ülkedeki siyasi bölünmüşlük. Seçimi kazanmış olması, Bolsonaro hareketinin toplumsal desteğini kaybettiği anlamına gelmiyor. Ekonomi, kamu güvenliği ve yaşam maliyetleri gibi konular seçmenler üzerinde etkisini sürdürüyor. Lula'nın yeni döneminde bu alanlarda göstereceği performans, siyasi mirasının belirlenmesinin yanı sıra ve Latin Amerika siyasetinin yöneleceği doğrultu bakımından da önemli rol oynayacaktır.

Sırbistan: Öğrenci Hareketi İktidarı Geride Bıraktı

Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılan erken parlamento seçimleri, Aleksandar Vučić ve onun siyasi çevresi için tarihi ve çarpıcı bir yenilgiyle bitti. Yaklaşık iki yıldır yolsuzluk karşıtı protestolar düzenleyen öğrencilerin desteklediği liste, seçim gecesi yayımlanan projeksiyonlarda parlamentoda çoğunluğu elde edecek seviyeye çıktı. Vučić de seçim gecesi yaptığı açıklamada yenilgiyi kabul etti ve öğrenci listesinin kazandığını söyledi.

Hareket, Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonundaki beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başladı. Bu olay, kamu projelerinde şeffaflık ve siyasi sorumluluk tartışmalarını artırdı. Öğrenciler, sorumluların hesap vermesini, yolsuzluk iddialarının araştırılmasını ve demokratik kurumların güçlendirilmesini istedi. Üniversitelerde başlayan protestolar zaman içinde ülke genelinde büyük gösterilere dönüştü.

Seçim sonuçları, bu hareketin yalnızca sokak protestolarıyla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda bu protestoların siyasi başarıya çevirebildiğini ortaya koyuyor. Seçimden önce, Vučić'in iktidar bloğu ile öğrencilerin desteklediği liste arasındaki yarışın yakın geçeceği düşünülüyordu. Ancak şu ana kadar açıklanan sonuçlara göre, öğrenci listesinin parlamentodaki 250 sandalyenin yaklaşık 135 ya da 140’ını kazanacağı, iktidarın liderliğindeki listenin ise 105 ila 110 sandalyede kalacağı görülüyor. Kesin sandalye dağılımı resmî sayım tamamlanınca belli olacak.

Sonuçların Avrupa için önemi büyük. Sırbistan, Avrupa Birliği üyeliğini isterken Rusya ve Çin’le de yakın ilişkiler kuruyor. Vučić döneminde bu çok yönlü dış politika, Belgrad’ın uluslararası konumunun temel parçalarından biri oldu. Yeni siyasi tablodan sonra Avrupa Birliği’nin öncelikleri arasında hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele, medya özgürlüğü ve demokratik kurumların bağımsızlığı daha fazla öne çıkabilir.

Bununla birlikte, öğrenci hareketinin seçim başarısı Sırbistan’ın dış politikasında otomatik bir yön değişikliği anlamına gelmiyor. Hareketin farklı siyasi kesimleri bir araya getiren yapısı, özellikle AB üyeliği, Rusya’yla ilişkiler ve Kosova meselesi gibi konularda ortak bir politika oluşturmayı zorlaştırabilir. Yeni yönetimin önündeki asıl sınav, protestolar sırasında dile getirilen talepleri uygulanabilir reformlara dönüştürmek olacak.

Seçim gecesi, yüksek katılım ve Belgrad başta olmak üzere birçok şehirde yapılan kutlamalar, toplumdaki değişim arzusunun ne kadar güçlü olduğunu gösterdi.

Brezilya’dan Balkanlar’a

Brezilya ve Sırbistan seçimleri aynı siyasi hikâyenin parçaları değil. Ancak her ikisi de mevcut siyasi dengelerin seçmen iradesiyle değişebileceğini gösteriyor. Brezilya’da Lula, sağcı rakibinin ilk turdaki üstünlüğünü tersine çevirerek iktidarını sürdürecek. Sırbistan’da ise uzun süredir iktidarda bulunan siyasi bloğa karşı öğrenci hareketi önemli bir seçim zaferi elde etti.

Brezilya’daki sonuç, Latin Amerika’da Amerikancı sağ siyasetin yükselişinin kaçınılmaz olmadığını bir kez daha açıkça ortaya koyuyor.

Sırbistan’da yaşananlar, yolsuzluk, hesap verebilirlik ve şeffaflık taleplerinin geniş toplumsal protestolardan seçim başarısına dönüşebileceğine işaret ediyor.

Bununla birlikte, her iki ülkede de seçim gecesi elde edilen başarıların kalıcı siyasi dönüşüme dönüşmesi, yönetimlerin önündeki sınavlara ve bu sınavlara karşı verecekleri performansa bağlı. Lula, devam etmekte olan ekonomik sorunlar ve daha da büyüyebilecek bir siyasi kutuplaşmayla karşılaşacak. Sırbistan’daki yeni siyasi çoğunluk ise kurumları yeniden yapılandırma ve farklı görüşleri ortak bir programda birleştirmeye çalışacak. Seçimlerin gerçek etkisi yalnızca kimin kazandığıyla değil, kazananların bu sonuçları nasıl değerlendirdiğiyle belirlenecektir.

Kuzey Dalkılıç

25 Ekim 2026

Kaynaklar

Brezilya Seçimi — Lula da Silva ve Flávio Bolsonaro

Sırbistan Seçimi — Öğrenci Hareketi ve Aleksandar Vučić