KAPADOKYA YÖRESİNDE KİŞŞİK GELENEĞİ
Doç. Dr. Faruk GÜÇLÜ
Kişşik sözcüğünün kökenini epeyce araştırdım net bir sonuca varamadım. Ancak Nevşehir ve Kapadokya bölgesinde özellikle kadınların birlikte karşılıklı yardımlaşma yoluyla iş görmesine KİŞŞİK denildiğini biliyorum. Kişşiğin günümüzdeki adı İMECE olsa gerek. Bu geleneğin aslında Anadolu’nun çoğu bölgelerinde halen devam ettiğini de görüyoruz.
İmece: Kırsal topluluklarda veya sosyal gruplarda, bir kişinin ya da topluluğun işini bitirmek için herkesin gönüllü olarak bir araya gelip karşılıksız yardımlaşmasıdır. "Bir elin nesi var, iki elin sesi var" anlayışının somut halidir.
Özellikle sonbahar aylarında fırın bulunmayan köylerde kendi kışlık ekmeğini(yufkasını) yapmak zorunda kalan kadınların tek başına kışlık yufka yapabilmesi mümkün olmadığından komşu kadınlar arasında bir dayanışma sergilenir, buna da “kişşik”denir. Yani bir kadın bir gün diğer komşu kadının yufkasını yapmaya gider başka bir gün ev sahibi kadın kendisine yardıma gelen kadının yufkasının yapılması için yardıma gelir: Böylece kadınlar arası dayanışma,yardımlaşma yani imece devam eder gider.
Sonbahar aylarında (Eylül veya Ekim) Kışlık yufkanın yapılıp adına kiler denilen KATIK DAMI’na konulması gerekir.
Kişşik için önce buğdaylar öğütülerek un yapılır. Daha sonra unların bir gün önceden yoğrularak hamur haline getirilmesi ve mayalanması gerekir. Daha sonra bu hamurlar BEZİ adı verilen bir yufkaya yetecek büyüklükte yuvarlak hamur haline getirilir.
Ertesi gün akşam saatlerinde tandırlar yakılır. Bir kadın tandırı yakmak ve tandır üzerindeki saca konulan yufkanın pişmesini sağlamakla görevlendirilir. Elinde ince bir çubuk vardır. Buna da PİŞİRGEÇ denilir. Tandırda, odun, samanın irisi(kes denilir) ağaç kırıkları veya hayvan pisliğinin kurutulmuş hali olan tezek yakılır.
Kadınlardan en az ikisi de bir gün önceden bezi halinde getirilmiş hamuru tahta üzerinde oklava ile incelterek pişmemiş yufka haline getirmekle görevlendirilir. Yani asgari üç ya da dört kadın kişşik yapmadan kışlık yufkalar hazırlanmaz.
Akşam saatlerinde işe başlayan kadınların gece boyunca sabaha kadar işi tamamlaması gerekir.
Fırından hazır ekmeği yemeye alışmış insanlara bu gelenekleri anımsatmakta fayda olduğunu düşünüyorum. Gelişen teknoloji bazı geleneklerin kaybolmasına yol açsa da gelenekler unutulmamalıdır.
Kişşik sadece yufka yapımında değil tarım işlerinde de yani tarlada çalışma,çapa işlerinde işlerinde de devam eden bir gelenektir.
