NEVŞEHİR, ÜRGÜP'TE İYİ DİLEKLER, ALKIŞLAR, DUALAR
İlenmekten ilenç...Kargımak, birisi için Tanrı'nın gazabına uğramasına dilemek, lanet etmek...Eski Türkçede kargamak eylemi tel'in demekti. Kargış etmek, kargışlı : Tanrı'nın ve insanların lanetine uğramış; mel'un.Kötü dilekte bulunma...Beddua ( bed, farsçada fena; dua , arapçada dilek ). Bir kimse, bir hanedan, bir devlet için kötü dilekte bulunma...Birinin kötülüğünü isteme, inkisar...Edilen kötü dileklerin etkisiyle işlerin hep ters gitmesi de beddua sinmesi demektir.
Alkamak beğenmek anlamına gelen öz Türkçe bir eylemdir...Alkış da buradan çıkıyor. Bir kişinin, bir hanedanın, devletin iyiliğini dilemek, dua etmek...Osmanlı devlet düzeninde padişahı, vezirleri, sadrazamı alkışlamakla görevli saray memurları vardı. Yükselme döneminde sayıları çoktu onların. Alkış tutarken birlikte belli duaları koro halinde, makamla okurlardı. Saltanatın sonuna değin bu görevi hassa hademesi yerine getirmiştir. Alkışçılar da iki kümeydi: Divan çavuşları padişahı; alay çavuşları sadrazamı alkışlar, övücü, uyarıcı sözler söylerlerdi...En dikkat çeken ve bugüne değin unutulmayan söz şudur : Gururlanma Padişahım; senden büyük Allah var.
Alkışlarda, iyi dileklerde ''Allah'' ile başlayanların çokluğu dikkat çekiyor. Türklerde Tanrı, Tengri inanışı vardı. İslamı kabul ettikten sonra Tanrı'nın yerini Allah aldı. Fakat, 1950'lere değin köylerimizde evlerin alnına '' Tanrı gönendirsin'' yazısı işlenirdi. Çeşmelerimizde de iyi dilekler öz Türkçe ile yazılırdı.
-----------------------------
Allah tükenmez ömürler versin.
Evin barkın şen olsun.
Allah su gibi devlet, kısmetli evlat versin.
Toprak diye sarıldığın sarı altın olsun.
Allah bahtınla güldürsün.
Atın kişnesin, hanın işlesin.
Berhüdar ol.
Allah başa kadar gönendirsin.
Yattığın yer nur, gül gülistan olsun.
Allah birini bin etsin.
Koşa yaşayın.
Umduğun eline gelsin.
Dünya durdukça dur.
Allah itibar bozgunluğu vermesin.
Kötü gözden, kötü sözden ( nefesten ) ırak ol.
Allah ayağına daş dokandırmasın.
Allı pullu gelin alasın.
Allah dermansız dert vermesin.
Ocağın yansın, tütsün.
Tavuğun çifte sarılı yumurta yumurtlasın.
Ocağın tütsün, sönmesin.
Diline bal ile yağ.
Tanrı evlat acısı vermesin.
Ekmeğin katıksız kalmasın.
Yavrularıyın gününü göresin.
Allah devlete zeval vermesin.
Torunlarının torunlarını gör de; cennetlik ol.
Ömrün uzun olsun, düğünün güzün olsun.
Başın pınar, ayak ucun göl olsun.
Davarın çift kuzulasın.
Taşa dökülmeye; dola eksilmeye.
Tanrı yazın ayransız, kışın yorgansız ko(y)masın.
Evinden konuk eksik olmasın.
Tanrı akıl baylığı versin.
Allah görünmez kazalardan esirgesin.
Kesene Halil İbrahim bereketi versin.
Uğ(u)run karşı gelsin.
Yurt yuvan kutlu, bereketli olsun.
Ayağın tökezimesin.
İşin gücün rast gelsin.
Ocağın küllensin.
Gökten yağmur gibi yağsın; yerden çimen gibi devşiresin.
-------------------
15 Şubat 2026
