ORTAHİSAR KASABASI VE YATAK LİMON MARKASI
Doç. Dr. Faruk GÜÇLÜ
Nevşehir ile Ürgüp İlçesi arasında tarihi ve doğal güzellikleriyle ünlü Ortahisar Kasabasındaki insan eliyle oluşturulmuş doğal tüf mağaralar, özellikle Mersin'de hasat edilen limonların uzun süre taze kalması için doğal depo olarak kullanılmaktadır. Yaklaşık 8-10 ay boyunca bu mağaralarda saklanan limonlar daha sonra yurt dışına satılmaktadır.
1960 lı yıllardan önce koyun sürülerinin dinlenme alanı olmasından dolayı "Yatak" adı verilen bölgede 1960'larda tüf kayalar oyularak oluşturulan mağara depolar, uzun süredir Mersin’de üretilen limona lezzet katıyor.
Peof. Dr. Emrullah Güney ve Prof.Dr. Metin Tuncel tespitlerine göre tüf kayalar,insan tarafından kolay işlenebilen yumuşak kayalardır
Ortahisar’da şahıslara ait bu doğal depolama alanı olan mağaralar, doğal soğuk hava deposu işlevi görerek limonların bozulmadan kalmasını sağlar. Genellikle Kasım-Ocak ayları arasında hasat edilen narenciyeler bu mağaralara getirilir. Böylece kışlık ürünler olan limonun çürümesi önleniyor ve yaz aylarında da taze olarak tüketilebilmesi sağlanmaktadır.
Mağaraları oluşturan tüf kayalıklar insan gücüyle kesildiği için hepsinin tavan boyları yaklaşık 2,5 metre dolayındadır. O dönemde insanlar elindeki kazmaya benzer “külünk” dediğimiz aletlerle bu depoları oyarak depolama alanı oluşturmuşlardır. Kasaba da yaklaşık bin tane soğuk hava deposunun kapasitesi 5 milyon sandıktır.
Sandıklarda gelen limonlar ortalama 20 kilo olarak depolanır. İhraca hazırlanırken fireler seçilir. Genellikle bir sandıkta 2 kilo fire olur, 18 kilo kalması gerekirken, depoda sulandığı için 21-22 kilo civarında olarak depodan çıkar.
Prof .Dr. Metin Tuncel’e göre bu mağaraların özelliği, yaz kış ortalama sıcaklığın 4-10 derece seviyesinde sabit kalmasıdır.(Nevşehir, Kültür Bakanlığı Yayınları,1996)
Yatak limon, Doğu Akdeniz bölgesinde kışın hasat edilen Kütdiken ve Lamas gibi dayanıklı limon çeşitlerinin, bozulmadan uzun süre saklanabilmesi için doğal soğuk hava depoları (mağaralar) veya özel saklanmış (saman, talaş vb.) serin ortamlarda mart-ağustos ayları arasında depolanmasıyla elde edilen limon türüdür.
Limonlar, sıcaklığı 4-7 °C, nem oranı ise %80-90 civarında olan doğal ortamlarda (genellikle Nevşehir-Ürgüp civarındaki mağaralar) saklanırlar. Normal limonlara göre daha kalın kabuklu ve uzun ömürlüdürler. Bu yöntemle limonlar aylarca taze, sulu ve kokulu kalabilir.
Özetle, yatak limon, yazın da taze limon tüketebilmek için özel depolama şartlarında bekletilen "kışlık" limonlardır.
Depoların özelliği, limonun kabuğunu inceltmesi, limonları daha çok sulandırması ve, kendine has aromaya kazandırmasıdır.
Depo olarak kullanılan mağaralar: 3100 nüfuslu beldede önemli gelir kaynağıdır.
Mersin yöresinde hasat edildikten sonra Ortahisar'daki depolara getirilen ve burada doğal ısı ve nem sayesinde kabukları incelip sululuk oranı artan limonlar, doğal ortamda kıvam ve özel bir aroma kazanıyor.
Ortahisar Kasabası, turizmin yanı sıra limon depoları sebebiyle de önemli bir ekonomik merkez konumundadır.
Yararlanılan Kaynak
Prof. Dr.Metin Tuncel; Nevşehir, Kültür Bakanlığı Yayınları,1996
