Dünya Masası | 25 Ekim – 8 Kasım: Sandıktan Çıkan Mesajlar

ABD: Demokratların Zaferi, Trump'a Verilen Mesaj

3 Kasım'da ABD'de yapılan ara seçimler, Donald Trump yönetimi için önemli bir siyasi kayba yol açtı. Demokrat Parti, Temsilciler Meclisi ve Senato'da çoğunluğu alarak Kongre'nin iki kanadını eline geçirdi. Cumhuriyetçilerin genelde güçlü olduğu bazı eyaletlerdeki Demokrat zaferleri, sonucu sadece bazı adayların başarısıyla açıklamanın yeterli olmadığını gösterdi. Seçmenler, Trump başkanlığa devam etse de yönetimin politikalarından ciddi şekilde memnun olmadıklarını ortaya koydu.

Bu sonucun tabii ki tek bir nedeni yok. Ekonomik koşullar, seçmenler için belirleyici oldu. Enflasyonun günlük yaşama etkisi, yüksek yaşam maliyetleri ve ekonomik gelecekteki belirsizlik, seçmenin yönetimi nasıl değerlendirdiğini doğrudan değiştirdi. Trump ekonomiyi başkanlık kampanyasında ana vaatlerinden biri yapmıştı. Seçmenlerin büyük bir kısmı, desteklediği yönetimin ekonomik sorunları çözeceği beklentisinin karşılanmadığını çok net görüyor.

İran savaşı nedeniyle artan enerji maliyetleri ve yönetimdeki yolsuzluk tartışmaları da seçim atmosferini etkiledi. Trump’ın siyasi kimliğinde göç politikaları ve güvenlik söylemi öne çıkmaya devam ediyor, ancak seçmenlerin öncelikleri bunlarla sınırlı değil. Bir yönetimin seçimde başarılı sayılması, dış politikadaki iddialarından çok bu politikaların vatandaşların günlük yaşamına etkisiyle ölçülüyor. Farklı siyasi görüşlere sahip seçmenlerin ekonomik memnuniyetsizlikte birleşmesi, bu seçimde Demokratların galibiyetinin öne çıkan etkenlerinden biriydi.

Bu gelişmelerle birlikte, Demokratların kazanmasını Trump döneminin bitişi veya MAGA Hareketinin sona geldiğini söylemek de yanlış olur. ABD'de ara seçimler, başkan görevdeyken yapılır ve genelde iktidar partisi sandalye kaybeder. Bu yüzden Demokratların başarısında hem hükümete yönelik yoğun tepki hem de bu alışılmış durum etkili oldu. Yine de iki meclisin birden el değiştirmesi, sıradan bir ara seçim kaybından daha fazla anlam taşıyor.

Yeni Kongre, Trump yönetiminin bütçe, yasama ve dış politika kararlarını daha sıkı denetleyebilir. Başkanın veto hakkı ve yürütmenin kullandığı diğer araçlar ise devam ediyor. Önümüzdeki iki yıl, hem Trump'ın politikalarını ne kadar hayata geçirebileceğini hem de Demokratların seçimdeki başarısını kalıcı bir siyasi programa çevirip çeviremeyeceğini gösterecek.

İsrail: İsrail Siyasetinin Sınırları ve Seçimler

27 Ekim'de yapılan İsrail seçimleri, Binyamin Netanyahu'nun uzun süren siyasi egemenliğinde önemli bir dönemeç oldu. Seçim sonuçlarının esas önemi, yalnızca Netanyahu'nun sandalye kaybetmesinde değil; İsrail siyasetinde iktidarın el değiştirmesiyle gerçek bir politika değişikliği arasındaki farkın ortaya çıkıp çıkmayacağında yatıyor.

İsrail Devleti’nin yasama organı olan 120 sandalyeli Knesset'te hükümet kurmak için en az 61 sandalye gerekiyor. Netanyahu'nun başında olduğu blok 53 sandalyede kaldı. Gadi Eisenkot'un yönettiği Yahudi muhalefet partileri ise 48 sandalye kazandı. Arap partileri toplam 19 sandalye elde etti. Netanyahu'nun koalisyonu çoğunluğunu kaybetti fakat muhalefet de kendi başına hükümet kuracak sandalye sayısına ulaşamadı. Seçimden sonra oluşan tablo, İsrail'de yeni bir koalisyon arayışını zorunlu kıldı.

Bu süreçte 8 Kasım'da önemli bir gelişme oldu. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümeti kurma görevini Netanyahu'ya değil, muhalefet lideri Gadi Eisenkot'a verdi. Bu kararda milletvekillerinin cumhurbaşkanına önerileri etkili oldu. 67 Milletvekili Eisenkot'u, 46 milletvekili ise Netanyahu'yu önerirken yedi milletvekili hiçbir adayı desteklemedi. Eisenkot'un hükümeti kurmak için 28 günü var. Gerekirse bu süre 14 gün uzatılabilir.

Bu karar elbette soykırımın en büyük sorumlularından olan Netanyahu için büyük bir siyasi kayıp. Yaklaşık yirmi yıldır İsrail siyasetinde öne çıkan Netanyahu, ilk kez hükümet kurma sürecinin bu kadar dışında kaldı. Yine de Eisenkot'un görevi üstlenmesi, Netanyahu'nun ve siyonist düşüncelerin siyasi etkisinin bittiği veya İsrail'in politikalarının değişeceği anlamına gelmiyor. Yeni hükümetin kurulması için farklı siyasi talepleri olan partilerin uzlaşması şart. Arap partilerinin desteği, ultra-Ortodoks partilerin askerlik muafiyeti istemesi ve muhalefet içindeki görüş ayrılıkları bu süreci zorlaştırıyor.

Seçimin asıl önemli ve üzerinde durulması gereken yönü, kampanyanın hangi konular etrafında toplandığıydı. Gazze'deki büyük soykırım, Filistinlilerin zorla yerinden edilmeleri, Batı Şeria'daki yerleşim politikaları ve Filistinlilerin geleceği, uluslararası kamuoyunun İsrail seçimlerinden beklediği ana tartışma konuları oldu.

Fakat seçim kampanyasında bu konular siyasi ayrışmada etkili olmadı. Tartışmalar daha çok 7 Ekim 2023'teki güvenlik zafiyetinin sorumluluğu, Netanyahu'nun liderliği, yolsuzluk davaları, yargı reformu, hayat pahalılığı ve ultra-Ortodoks erkeklerin askerlikten muaf tutulması gibi başlıklar üzerinde yoğunlaştı. Yani İsrail seçmeni hükümeti kimin yöneteceğini konuştu, ama Filistinlilerin hangi siyasi ve insani şartlarda yaşayacağı seçim gündeminin merkezinde yer almadı.

Bu durum, İsrail siyasetinde daha derin bir iş birliğini gösteriyor. Netanyahu'ya karşı olmak, Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını savunmakla aynı şey değil. Eisenkot da dahil olmak üzere önemli muhalefet liderlerinin çoğu bağımsız bir Filistin devletine karşı çıkıyor. Eisenkot, iki devletli çözümün yanlış olduğunu da açıkça söylemişti. Netanyahu'nun politikalarını eleştiren bazı siyasetçiler, onun yönetim biçimini, yargı üzerindeki etkisini veya aşırı sağcı ortaklarının uygulamalarını eleştiriyor. Ancak Filistin konusunda benzer şekilde güvenliği öne çıkaran yaklaşımlarını sürdürüyorlar.

Bu yüzden İsrail'deki ana siyasi ayrım, çoğu zaman Filistinlilere uygulanan insanlık dışı baskı veya Gazze’de sürmekte olan soykırım değil, İsrail devletinin mevcut düzenini kimin ve nasıl yöneteceği etrafında oluşuyor. Sağ ile merkez arasındaki çekişme, işgalin bitmesi ya da Filistinlilerin bağımsız bir siyasi yapı olarak tanınması konusunda net bir ayrılık göstermiyor. Batı Şeria'daki yerleşimlerin geleceği, aşırı sağın etkisi ve askeri operasyonların nasıl yönetileceği gibi başlıklarda partiler arasında farklılıklar var. Ancak bu farklılıklar temel siyasi yaklaşımı değiştirmiyor.

Arap partilerinin 19 sandalye kazanması da bu yüzden bir hayli önemli. İsrail vatandaşı Filistinlilerin siyasi temsilinin artması, parlamentodaki dengeleri değiştirebilir. Fakat bu temsilin hükümet kurarken ne denli etkili bir rol oynayacağı hâlâ bir soru işaretidir. Bunun sebeplerinden biri de Netanyahu'nun rakiplerinin de Arap partileriyle iş birliği yapmaya sıcak bakmaması. Bu tablo, İsrail'de seçimlere katılan Arap vatandaşların siyasi etkisi ile ülkenin iktidarına doğrudan katılmaları arasındaki farkı ortaya koyuyor.

Bir kez daha, Netanyahu'nun siyasi geleceği ile İsrail devletinin Filistin politikası ayrı ele alınmalıdır. Tabii ki Netanyahu iktidardan düşerse, aşırı sağcı ortaklarının hükümetteki etkisi azalır ve daha geniş bir siyasi uzlaşma ihtimali ortaya çıkar. Bunlar önemli değişiklikler.

Fakat bu adımlar, işgalin bitmesi, yerleşimlerin durması ya da Gazze’de hesap verme ihtiyacının karşılanması için yeterli olmaz. İsrail siyasetindeki temel kabuller değişmedikçe, hükümet değişse bile aynı politikalar başka bir siyasi üslupla devam edecektir.

Dünyanın Önündeki Fırsat: Seçim Sonuçlarını Somut Adımlara Dönüştürmek

ABD'de Demokratlar Kongre'nin iki kanadını kazandı. İsrail'de Netanyahu hükümeti kurma görevini alamadı. Bu iki gelişme uluslararası siyasette oldukça yakından izlenmeli. Sonuçlar, iki ülkedeki siyasi liderlerin hareket alanının sınırsız olmadığını ortaya koyuyor. Yine de seçim sonuçlarının tek başına dış politikada değişiklik getirmesini beklemek doğru olmaz.

Gazze'deki insani yıkım, gözler önünde yaşanan soykırım ve Filistinlilere yönelik hak ihlalleri konusunda esas sorun, bu siyasi değişimlerin uygulamaya geçip geçmeyeceği. ABD Kongresi'nde çoğunluğun değişmesiyle, silah yardımları, diplomatik destek ve İsrail'e siyasi baskı gibi konularda nasıl bir yol izleneceği belirleyici olacak.

Uluslararası siyasette fırsatlar, sadece iktidarların zayıfladığı zamanlarda ortaya çıkmaz. Bu anlarda hangi araçların kullanıldığı da önem taşır. Diplomatik baskı, uluslararası hukuk mekanizmaları, ekonomik ilişkiler ve kamuoyu tepkisi birbiriyle bağlantılıdır. Bu araçları birlikte ve kararlı şekilde kullanmak, siyasi sonuçların somut sonuçlara dönmesini sağlayacak ana unsurdur.

Son haftalardaki seçimler bir kez daha şunu gösterdi. Sandık, siyasi liderlere sınırsız yetki vermiyor fakat tek başına toplumsal dönüşüm de sağlamıyor. Seçim sonuçlarının asıl anlamı, kurulan hükümetlerde, alınan kararlarda ve mevcut düzenlerin politikaları sorgulanabildiğinde ortaya çıkacak.

Kuzey Dalkılıç

8 Kasım 2026

İsrail – Seçimler ve hükümet kurma süreci

ABD – Ara seçimler