ENTELLEKTÜEL BİR YAZAR; EDİP ALİ BAKI

Doç. Dr. Faruk GÜÇLÜ

Edip Ali Bey, 1896’da o zamanlar Karaman'a bağlı Niğde sancağının Nevşehir kazasında doğdu. Nevşehir’de Abdulkadiroğulları olarak bilinen bir aileye mensuptur. Babası Evkaf Müdürü Mümtaz Bey, annesi Penbe Hanım'dır.

İlk ve ortaokulu Nevşehir’de, Konya’da başladığı lise öğrenimini İstanbul Mercan Lisesinde tamamlamıştır. Kendi çabasıyla Fransızca ve Almancayı öğrendi. Askerliğini Birinci Dünya Savaşı’nda tercüman olarak Bükreş’te yapmıştır. Askerliğinin ardından Fransızca öğretmeni olarak Niğde, Konya, Eskişehir ve Afyon liselerinde görev yapmıştır..

Uzun yıllar Afyon’da öğretmen ve idareci olarak görev yapan Bakı, Fransızca, Almanca, Arapça ve Farsça dillerini kendi olanaklarıyla öğrenmiştir. Afyonkarahisar’ın edebiyatı, tarihi, folkloru, sanatı ve kültürü konusunda önemli eserleri geride bırakmıştır.

Afyon Halkevi'nin yayın organı Taşpınar Dergisi'nin yazı işleri müdürlüğünü de yürüten Bakı, şiir ve makalelerini, Taşpınar başta olmak üzere değişik gazete ve dergilerde yayımladı. Şiirlerinde "Edib", diğer çalışmalarında, "Edip Ali Bakı", "Edip Ali", "Gökpınar", Edip Ali Gökpınar imzalarıyla Taşpınar, Haber, Babalık, Yeni Fikir, Akpınar, Cumhuriyet gibi dergi ve gazetelerde yayımlayan Bakı’nın Küçük Fıkralar adlı kitabı da bulunmaktadır.

Ünlü yazarlardan 12 Dönem AP Afyon Milletvekilliği yapan Dr. Haluk Nur Bakı’nın babası olan Edip Ali Bakı, 2 Haziran 1959 tarihinde Afyonkarahisar'da vefat etmiştir. Kabri, Afyonkarahisar Asri Kabristanındadır.

Edip Ali Bakı'nın 40 dolayında kitabı 300 kadar makalesi bulunmaktadır. İlk kitabı Arap harfleriyle 1924'te Niğde'de yayınlanan "Beş Kızlar" adlı eseri daha sonra Latin harflerine aktarılarak, "Ölümünün 40. Yılında Edip Ali Bakı ve "Beş Kızlar" adıyla Taşpınar dergisinde yayımlanmıştır

Entelektüel kimliğinin oluşması İstanbul’daki öğrencilik yıllarına uzanır. Araştırıcı ve girişken yapısı bu yıllarda değişik çevrelere girmesine sebep olur.

İkinci kitabı 1927’de basılan Fıkralar’dır. Sanat, tarih, edebiyat, folklor üzerine araştırmalar yapan Edip Ali, bunların önemli bir kısmını bir dönem yayın sorumluluğunu üstlendiği Taşpınar'da yayımlar.

Akşam Gazetesi Konya Muhabiri olarak da görev yapan Edip Ali Baki 14 Temmuz 1954 Tarihli Akşam Gazetesindeki yazısında il olmaya hazırlanan Nevşehir’i anlatmaktadır.

Eserleri

  • Beş Kızlar
  • Küçük Fıkralar
  • Afyon’da Bir Şair Ailesi
  • Cıloğlu Deli Bekir (Harabî)
  • XVIII – XIX. Yüzyıl Afyon Şairlerinden M. Fevzi
  • Eski Bir Türk Halk Hekimi: Karacaahmet ve Delileri Tedavi Yurdu
  • Tarihin Dışında Kalan Değerlerimiz: Afyon’daki Sinan Paşa
  • XV. Yüzyıl Konya – Karaman Şairlerinden Aynî
  • Namık Kemal Afyon’da
  • Göçmenlerimiz
  • Afyonkarahisar’da XVII, XVIII’inci Asırlarda Meçhul Halk Tarihinden
  • Mısırlıoğlu Abdurrahim Karahisari (Onbeşinci Asır Ahlâk ve Tasavvuf Şairi)

Kaynakça

Şengül, Abdullah- Sarı; Mehmet- Gür, Murat (2017). Bir Cumhuriyet Entelektüeli: Edip Ali Bakı Hayatı-Sanat-Eserleri. Kayseri: Kimlik Yayınları.

İrfan Ünver Nasrattınoğlu / Afyonkarahisarlı Şairler, Yazarlar, Hattatlar (1971), TDE Ansiklopedisi (c. I, 1976), TBE Ansiklopedisi (c. I, 2001).