ABDAL HÜSEYİN
Yazısız tarihimizden simalar.
Altıparmağın Hüseyin’in ağabeysi İsmail sünnetçilik yapardı. Vilayetteki erkeklerin hemen hemen hepsini onlar sünnet etmişti. Herkese iltifat ederdi. İltifat ederken de adam seçmezdi.
“Elini ayağını öptüğüm.” Kulu kölesi olduğum.” Sözlerini tekrarlar durur ve ağzından hiç kötü laf çıkmazdı. Altıparmağın Hüseyin ( Abdal Hüseyin) Nevşehir’in nüfusunu, gelmişini-geçmişini insanlarını pekiyi bilirdi. Ebesinden ecdadından insanların hususiyetlerini de iyi bilirdi. Nevşehir’de varıp girmediğim ev kalmadı derdi. Eski haloları-hovardaları da sazının sayesinde bilirdi. Adamına göre konuşur, kötü nam yapmış kimseleri de iyi dille anardı. “Ben zanaatımda çok erkenim. Zira soydan sünnetçiyim. Memleket benim bıçağımdan geçti” Derdi.
Nevşehir dâhil köylerin ve kazaların insanlarını da tanırdı. Sünnet, evlenme, davet, bayram ve şenliklerde icap eden çalgı işlerini de götürürdü. TRT Repertuarında bir de türküsü bulunmaktadır. Sazcı Hüseyin olarak geçmektedir.
KENDİ NOTUM. O zamanın değer ölçülerine göre en baştan tasvirini yapmak gerektiğini düşünüyorum. Lacivert takım elbise giyerdi. Aynı memlekette beraber yaşadığım bu insanı başka bir elbise ile asla görmedim. Beyaz ya da açık mavi bir mintanı, başında fother şapkası vardı. Ayakkabılarının devamlı parıl parıl boyalı olmasına dikkat ederdi. Kalın pos bıyıkları, iri gözleri devamlı dikkat çekerdi. Yaşlandığında beli büküldü. Pala bıyıkları sigara yüzünden sap sarı olmuştu. Hayatı boyunca efendiliğinden ve kibarlığından asla taviz vermedi. Devamlı eli arkada yürürdü.
Beni de o sünnet etmişti. Korkudan kaçarken yakalandım ve Hüseyin Ağanın yanına getirildim. Korkudan ( 1 ) ona küfürler ve hakaretler ediyordum. O bana gülerek:
“Gadasını aldığım senin canını yine de yakmayacağım. Korkma” Demişti.
“Bak kuş çıkacak” dedi ve sünneti yapıverdi.
“Bana saz çalacaktın, söz vermiştin ”Dedim.
“Aha işte getirdim. Sazımı çalacağım.” Dedi ve hiç unutmam “Yeşil ördek gibi daldım göllere” türküsünü çalıp söyledi.
Bu gün saz çalıyorsam, Hüseyin Ağa’ya da borçluyum diye bilirim. Çünkü o söylediği türkü bende devamlı bir kilometre taşı olarak kaldı.
Abdal Hüseyin Hastanenin merdivenlerinden çıkıyordu. Tam o sırada onun dostlarından babam tesadüf eseri aynı yoldan geçmekteydi. Hemen arkasından yürüyen eşi, babamı görünce geçmesini bekler ve babamın arkasında yoluna devam eder. Dalgın ve elleri arkasında olan Hüseyin Ağa babamı fark etmez, konuşmaya devam eder.
“Kız cığır sana demedim mi? Tımıslasın kalsın naapiim, nidiim.”
Eski şoförlerden olan babam bakırcı lisanını bilirdi. Babam hiç seslenmeden sessiz ve yavaşça yoluna devam ediyordu. Hüseyin Ağa karısını azarlar. Babam dayanamaz; “Ayıp Hüseyin Ağa yengeme kötü söz söyleme” “Vay gadasını aldığım, kölesi olduğum, seni benim cığır zannettim. Niye sesini çıkartmadın.”Der.
HÜSEYİN AĞA’ NIN ÇAY KEYFİ.
Çayı çok demli seven Hüseyin Ağa bir sünnettedir. İkram olarak çay servisi yapılır. Hüseyin ağa sap sarı açık çayı görünce;
“Gadasını aldığım yengem bu ney?
“Çaay ! çayını koydum da ancak bu kadar demlendi.”
“Yengem, kölesi olduğum Çay kutusunun hepsini dökseydin çay bak nasıl olurdu.”Diye sitemlerini belirtmişti.
HÜSEYİN AĞA’NIN EŞKİYA İLFATLA KARŞILAŞMASI
Acıgöl’e giderken yolun sağında bir kayalık silsilesi bulunur. O kayalık silsilesinin adı, eşkıya ilfata izafeten “İlfatın kayalar” adı ile günümüzde de böyle anılır. Eşkıya İlfat sonradan yakalanmış yargılanmış ve idam edilmişti.
Hüseyin Ağa civar köylerden birinden sünnetten geliyormuş. İlfatın Kayalarının yanından yolu düşmüş. Hava soğukmuş. Hüseyin Ağanın karşısına İlfat aniden çıkınca adam korkmuş” Eyvah Eşkıya İlfat (Rifat) şimdi ayvayı yedik.”Der.
Hüseyin Ağa İlfat’a; Gadasını aldığım, kuş kadar canımı mı alacaksın, bir şeyim yok ki, cebime köylü biraz para gaydu, onunla eve erzak alacam. Gel öldürme beni, zaten korkuyorum.” Der. İlfat; Hadi git Hüseyin Ağa seninle işim yok.” Deyince Hüseyin Ağa oradan geçer gider.
(1)Çocukları korkutmanın görünür hâlidir. Sünnetçi, iğneci, dişci… Ailenin büyükleri gezmeye giderken, onlarla gitmek isteyen çocuklara söylenirdi. “Dişçiye gidiyoruz gelmek ister misin?” “Asla” Bu sayede çocuğun mızmızlanması anında biterdi. Sünnet olmuş büyük çocuklar, sünnet edilirken çektiği acıları, Hüseyin ağanın bıçağının büyüklüğünü, korkularını anlatır dururlardı. Çocuk ister istemez korkar ve bu korkusunu içinde büyütür dururdu. Sünnet günü geldiğinde korkuyla yüzleşirdi. Zahir korktuğu ile alakası olmazdı. Dişçi ve iğnecinin gerçekten can yakıcı işlevselliği vardı.
Çocukları korkutmanın görünmez hali ise; Hayaletler, sırlar gibi hayali varlıklardı. Çocukları korkutarak istedikleri çizgide tutmaları kolay olurdu. Tüm bu korkuların çocuklar büyüdüğünde de devam ettiğini elbette ki bilmiyorlardı. Sünnetçi, iğneci, dişçi gibi korkular, tedavi ve gelenek olduğu için yapıldığını çocuklar idrak edemezdi. Şunu doğru dürüst anlatsalar olmaz mıydı? Büyükler kim bilir çok öz güvenin de zararları olduğunu düşünmüş ola bilirler diye tahmin ediyorum.
Kurşunlu caminin yan duvarındaki kapıda bir dilenci bekliyor. Osmanlı imar yasasında; köprülerde ‘Avanos taş köprüsü dâhil, böyle yollar yapılırken iki yüklü deve karşılaştığında rahat geçmesini sağlarlardı. Resmin sağ tarafındaki yapılar Medrese olarak yapılmıştı. Üst tarafı sonradan aş evi olarak, sonrada n hapishane olarak kullanılmıştı. Alt tarafındaki yapıda Önce kütüphane sonra da çocuk kütüphanesine mekânlık yapmıştı. Caminin üst tarafında Tahta cami bayırı bulunur. Bayırın yol taraf duvarında Şair Nedim in Kurşunlu cami için yazdığı şiir bulunmaktadır (Mermer kabartmalı) Aslında bu şiir Kara Cami külliyeti için yapılmış, Karacami külliyeti yıkılınca Hıristiyan teba bu mermeri götürüp arka tarafına “Meryemana kilisesi” yazılmış ve kiliseye asılmıştı. Bu levha Hıristiyanlara da yaramadı. Daha sonra Nevşehirler bu levhayı oradan alıp şimdiki yerine yerleştirmişlerdi. İsmail Habib Sevük, Anadolu’dan notlar. Dedeoğlu arşivi.
07.09.1949 Tarihli Petrol istasyonu. Nevşehir eski sanayi meydanı civarı. Dedeoğlu arşivi
Ataerkil bir aile fotoğrafı. Yıl 1935.
Aşıklı Dağında oturmalık kayalar ve güzel manzaralar. Dedeoğlu arşivi.
Mavi görünen çiçekler Peygamber Çiçeğidir. Bahçe çiçeği olmasının yanında şifacılıkta da kullanılmaktadır. Turuncu olan çiçek aslında gelincik çiçeği değildir. Çanak çatlatan olarak yöreselde isimlendirilmiştir. Beyaz çiçek ise küçük pıtrak olarak bilinmektedir. Bozkır bitkilerinden örnekler. Kızıl tepeler 2000 Evler mahallesi tepeleri. Dedeoğlu arşivi.
Kara cami altındaki tarihi bir ev. Eskiden hamamın mütemmim cüzü olduğunu da söylenmektedir. Üst katın çıkartma taşlarına güzel bir örnek teşkil etmektedir. Pencerelerin süsü de kendisine münhasır durmaktadır. Dedeoğlu arşivi.
Meryem ana kilisesi civarında henüz suyu olan Morukçu çeşmesi. Dedeoğlu arşivi.
