İSRAF, SAVURGANLIK
Osmanlıda nezaret, vüzera , nazırlık vardı.
Sernazır anlamında veziriazam, sadrazam...
Sadrazamın yerini başvekil, başbakan aldı. Günümüzde o da yok.
TBMM açılınca, 1920'de Babıali'den farklı olarak vekalet adları kullanıma geçti.
Cumhuriyetin ilanı sonrasında Yeni Rejimin başında Reisicumhur vardı. Makamın adı da Riyaset-i Cumhur...Cumhur reisliği.1930'larda Reis yerine Başkan kullanımı öne çıkınca makam Cumhurbaşkanlığı olarak kesinleşti.
Dahiliye nezaretinin adı Dahiliye Vekaleti oldu.
Harbiye Nezareti yoktu artık. Çünkü artık savaş istemiyordu yeni rejim.Onun yerine Milli Müdafaa Vekaleti kuruldu.
Önceleri Erkanı Harbiye-i Umumiye, Hükümet içinde bir ''riyaset'' idi. Genel Kurmay Başkanlığı...O da ilerleyen yıllarda hükümet dışında işlerlik kazandı.
1930'lu yıllarda Yeni Rejim maarife, kültüre çok önem veriyordu. Maarif Vekilliği ile Kültür Vekilliği birleştirildi.
Vekalet ya da Vekillik...
14 Mayıs 1950'de 27 yıllık tek parti hükümeti yerine DP Hükümeti kuruldu. Bizim ilkokulda kullandığımız Yurttaşlık Bilgisi kitabında bir kararsızlık dikkatimi çekerdi. Hasan Ali Yücel'in Maarif Vekili olduğu dönemde hazırlanıp basılmış ders kitaplarında hem vekalet, hem bakanlık, vekillik adları görülüyordu.
İlk olarak Cumhurbaşkanı adı yokedildi. Reisicumhur vardı bundan sonra; taa 1960'a değin. Çankaya'daki makamın adı da Riyaseticumhur Köşkü yapıldı.
Ben 1956-57 ders yılında Göre İlkokulu'nda 4. sınıfta öğrenciyken Yurttaşlık Bilgisi kitabımızda Hükümet bölümünde bakan ( vekil ) adlarını yazmışım. Vekil değişmiş; üzerine bir çizgi çekip yeni vekilin adını işlemişim.
Sıhhat İçtimai ve Muavenet Vekili...Dr Lütfi Kırdar...Bir ilkokul öğrencisinin bu vekaletin adını doğru yazması ne denli zordur. Oysa Sağlık Bakanlığı denilebilirdi.
Anayasa yerine Teşkilat-ı Esasiye Kanunu...Osmanlıcaya dönüş...1923 öncesine özlem...
Dışişleri Bakanlığı Hariciye Vekaleti oldu.
Sık sık değişen vekalet adları... Birleştirilen, ayrılan...Muteber bir mebusu hükümete almak için alelacele kurulan vekaletler...Sebati Ataman kimdir; Koordinasyon Vekaleti ne iş yapar ? Koordinasyon adı bile yanlış; Fransızcada Coordonation vardır.
Milli Eğitim Bakanlığı neden eski nazırlık döneminde olduğu gibi Maarif yapılır ?
Ulaştırma'nın adı neden Münakale olur ?
Bayındırlık ne güzel Türkçedir . Kim akıl etti de Osmanlı'dan kalan Nafia'ya dönüldü. Bu ad değişikliği önerenler, kabul ettirenler yurda hizmet etmiş mi oldular !
Merkezde, illerde ve ilçelerde binlerce birim...Değişiklikleri hemen antetli kağıtlarda, bina girişindeki levhalarda göstermek gerekir...Binbir sıkıntı yaşayan, ekonomik darboğazdaki bir ülke için bunları yapmak kolay mıdır ? 1950'lerin parasıyla kaç milyon harcanmıştır ! O paranın karşılığı bugün katrilyondur.
Adı en sık değişen vekaletler... Ziraat, Tarım...Bazen Orman ile birleştirilir. Bazen Gıda ve Hayvancılık ile...
Köy İşleri ...Bazen adına Kooperatifler eklenir...Su Ürünleri...
İmar ve İskan Bakanlığı...Şehircilik eklendi...
Kalkınma Bakanlığı...Her bakanlığın ereği bu zaten. Ülkemizi kalkındırma işi. Kuruluş Yasası var mı ?
Milli Eğitim ve Kültür...Bazen de Gençlik ve Spor eklenir...
3 Mart 1924 günü TBMM, Evkaf Vekaleti'ni kaldırır.
1958 Ağustos ayındaki devalüasyon Türkiye'yi allak bullak etti. Yer yerinden oynadı. Her gıda maddesinin, her kullanım eşyasının değeri bir anda % 100 arttı. Depolarında mal saklamış olan küçük esnaf bir anda milyoner oldu; muteber iş adamı sınıfına yükseldi.
İki yakamız neden biraraya gelmiyor ?
Etkili ve yetkili ağızlar her fırsatta konuşmayı iyi bilirler : İslamiyette israf haramdır. Biz devlet malını iyi muhafaza eyledik. Tüyü bitmemiş yetimin, öksüzün haklarını koruduk.
Belli oluyor, devlet işlerini nasıl yürüttüğünüz.
Yazımızda israfa değinelim dedik.
Kim okuyup anlayacaksa !
---------------------------------
20 Nisan 2026
