MALTA GEZGİNLERİ
'' Öğretmenim, hani demiştin ya, gelince haber ver de bize Malta'yı anlatsın . Annem döndü. ''
'' Peki. Yarın Beykoz İlçe Halk Kütühanesi salonunda toplanacağız. Öğretmen arkadaşlar mutlu olacaklardır annenin anlattığı gezi izlenimlerini duyunca. ''
'' Peki, haber veririm. Programı uygunsa gelir. ''
'' Tamam, selam söyle ! ''
...................................
Taih öğretmeni Cengiz Yüce ile öğrencisi Cesur Öztürk arasında geçen konuşmadır bu.
Cesur'un annesi Firdevs İngilizce öğretmeniydi. Şimdi değil. Bıraktı. Niye? Serveti şaibeli bir aileye gelin gitti. 19 yıl oldu. O şimdi Boğaziçi yalılarından birinde yaşıyor, armatör Temel'in hanımı.
Yalının önünde bir süper yat durur. Emre amade. Kaptanı amiral üniforması giymiş gibi. Tayfası da var.
Firdevs Hanım, kocasıyla yapardı eski yolculuklarını.
Son yıllarda yatın tek yolcusu. Herkes başının çaresine bakıyor artık.
...............................
Beykoz İlçe Halk Kütüphanesi'nde bir sahne. Seyircilerin çoğu İstanbul'a son 20 yılda atanmış, Trakya'dan, Anadolu'dan gelmiş öğretmenler...Tek olanlar da var, karı koca olanlar da.
İçten bir hanım Firdevs Öztürk. Kasıntılı değil. Eğitimciliğini unutmamış.
Cengiz Yüce ile karşılıklı bir söyleşi ( mükaleme-conversation ).
'' Malta'dan hoş geldiniz Sevgili Firdevs. Turistik bir tura mı katılmıştınız ! ''
'' Yok ayol. Kendi yatımız varken. Ben gelemem öyle koştur koştur sevimsiz turlara falan. ''
'' Sevdiniz mi Malta'yı ? ''
'' Aaah, oğlumun eğitimi burada olmasa yılda 6, 7 ay orada yaşamak isterdim. Ev sahibi olmak kolay. Katedraller, kiliseler şahane. Libyalı Albay Kaddafi de sembolik, zarif bir cami yaptırıp hediye etmiş. ''
'' Cesur lise sonda. Belki Malta'da bir üniversitede okur. İngilizcesi de iyi. Ne var ki çağdaş dünyada Malta dili beğenilmez; Magrip Arapcası, İtalyanca, İngilizce karışımı garip, geçersiz bir dildir Maltız dili .''
'' Evet bir bahaneyle olabilir. Bakalım, babası ne diyecek ? ''
'' Malta'ya gidince Polverista Kalesi'ni gezdiniz mi ? ''
'' Yok. İlk sizden duyuyorum. Turistik broşürleri yanımda getirdim. Bu kalenin adı geçmiyor. ''
''Turistik değil; bizim için önemi büyük bir kale, kışla ve mapusane. ''
'' Yok, bilmiyorum. ''
'' Malta sürgünleri konusunda ne diyeceksin. ''
'' Ayol Cengiz, beni sınava çekiyorsun. Ortaokul öğrencisi miyiz biz ? ''
'' Bilmemek değil, olanak varken öğrenmemek eksiklik. ''
'' Oraya gitmeden önce birkaç video izlemiştim ingilizce olarak. ''
'' Bugün Malta bağımsız bir devlet değil mi ? 1964'de Dom Mintoff Britanya sömürgesi olan adayı kurtardı. Neden önemliydi bu ada İngiliz sömürgeciliğinde. ''
'' Ben bilmiyorum,sen söyle ! ''
'' Savaş ya da ticaret gemisi Britanya adalarından Hindistan'a, Burma'ya, Avustralya ya da Yeni Zelanda'ya giderken en önemli duraklar nereler ? Gibraltar, Malta, Kıbrıs, Süveyş, Aden, Bombay...İşte Malta Akdeniz'deki en önemli durak. Bakım onarım, teçhizat...İmparatorluğun yaşaması için yaşamsal önemi olan yerler buralar. Çünkü, üzerinde güneş batmayan bu devletin rejimi talasokrasi idi. ''
'' Bunlar tarih bilgileri. İstersem ansiklopediden okurum, ya da telefonumdan öğrenirim.''
'' Gelelim, Malta sürgünlerine. ''
'' .......................... ''
'' Birinci Dünya Savaşı'nın galip devleti Britanya daha 1918 Ekim sonlarında, Mondros Ateşkes Antlaşması'yla Türk topraklarına saldırdı. Güya ermenilere kötü davrandı, mallarına mülklerine el koydu , Mütareke koşullarına uymadı, Müttefik ordularının subaylarına hakaret etti diyerek kumandanları, valileri, mutasarrıfları , gazetecileri, müderrisleri tutuklayıp esir kamplarına tıktılar. ''
'' ........................... ''
'' 16 Mart 1920 günü ne oldu ? ''
'' Ne oldu ? Tarih belleğim zayıftır. Kronoloji bilmem. ''
'' İstanbul Britanya ordusunca işgal edildi. Şehzadebaşı Karakolu basıldı; uyuyan silahsız erlerimiz şehid edildi. Sonra Osmanlı Meclis'i basıldı. Yakaladıkları mebusları alıp , gemilerle Malta'ya götürdüler. Eskiden Malta Yaranı denilirmiş bu sürgünlere. Eski bir sadrazam, nazırlar...118 aydın, münevver insan...Bana önce subaylarımızın adlarını verebilir misin, ilk tutuklananlardan. ? ''
'' Bilmiyorum. Çok da önemsemiyorum. ''
'' Dinle ve öğren. General Ali İhsan ...Irak'ta Sabis Savaşında Britanya ordusunu yenmişti. Yiğit General Yakup Şevki Subaşı, Hamidiye Zırhlısı kumandanı Bahriyeli Rauf Orbay, Ayvalık'ta Yunan ilerleyişini durduran , ilk kurşunu atan Yarbay Ali Çetinkaya. Medine'de Resul'ün kabrini savunan ve teslim ol çağrılarına aldırmadan direnen Fahrettin Türkkan Paşa... ''
'' Ben yoruldum. Bunları sen bilirsin. Çünkü tarih eğitmenisin. Ben belleğimde tutamam ki. ''
'' Valilerden kimi söyleyebilirsin ? Anladım, hiç bilgin yok. Süleyman Nazif, aynı anda yazar. Sürgün'den döndükten sonra Ankara'ya geçen başvekillik ve elçilik de yapan bir ad : Fethi Okyar. ''
'' ....................... ''
'' Müderris yani Darülfünunda ders veren, ehli kalem...Onu da bilmiyorsun. Ziya Gökalp bir sosyolog ve mefkureci, yazar,şair. Gazetecilerden Hüseyin Cahit Yalçın, Ahmet Emin Yalman...''
'' ...................... ''
'' Kim, ileri görüşlülüğü, dehasıyla tuzağa düşmedi ? Kemal Paşa. Eğer onu yakalasaydılar Napolyon gibi belki Malta da değil Saint Hellen adasına götürüp orada ölmesini bekleyeceklerdi. Çünkü Hind alt kıtasındaki yarım milyar insanın ayaklanabileceği düşünülüyordu. Ne mutlu ki, Atatürk tüm tuzaklara karşı koydu. Malta'ya götürülen Türklerin sayısı kadar Britanya ajanını, subayını tutuklattı, elinde rehin tuttu. ''
'' ..........................''
'' Malta'dan ne aldınız. Avantajlı mı turistik ürünler ? ''
'' İşte buna yanıt verebilirim. Kayalıklar tarıma pek izin vermiyor. İklim uygun. Çiçekçilik gelişmiş. Yatımız çiçek getirdi buraya bol bol. Tütün ucuz, orijinal kibritler yapıyorlar. Turistlere çekici geliyor. Pamuk ve sentetik elyaf ürünleri de nitelikli. Bol bol avro harcayıp eşe dosta epey hediye aldım. ''
'' İyi , güzel. Bir eğitimci olarak Malta Sürgünleri konusunda bilgisiz kalman beni üzdü. Seni de yorduk. Soru almayalım artık. Tekrar hoş geldin. Konuklarımız adına teşekkür ediyorum sana Firdevs. ''
...............................
13 Ekim 2026. Acıbadem
