İNSANDAN KAÇARKEN İNSANLIĞIMIZI KAYBEDİYORUZ
Kulaklığın, koyu camların ve kapüşonun ardına saklanan insanın sessiz yalnızlığı…
Bir zamanlar insanlar birbirlerinin gözlerine bakarak konuşurdu. Yolculuklarda tanımadığımız insanlarla sohbet eder, bekleme salonlarında iki çift söz eder, komşumuzla karşılaştığımızda hâl hatır sorardık. Şimdi ise aynı ortamda bulunduğumuz insanlarla aramıza görünmez duvarlar örüyoruz. Kulağımızda kulaklık, gözümüzde güneş gözlüğü, başımızda kapüşon… Sanki dünyaya sessizce “Benimle konuşmayın!” diyoruz.
Üstelik mesele yalnızca başkalarıyla iletişim kurmak istemememiz değil. Daha düşündürücü olan, insanın giderek kendisiyle de konuşamaz hâle gelmesi.
Eskiden özellikle geceleri mezarlıktan geçmek zorunda kalan bazı insanlar, korkularını bastırmak için yüksek sesle şarkı söyler, ıslık çalar, adımlarını hızlandırır, hatta koşarak uzaklaşırdı. Aslında korktukları yalnızca mezarlık değildi. Karanlık, belirsizlik, ölüm düşüncesi ve sessizliğin insanın zihninde uyandırdığı duygulardı. İnsan bazen korktuğu şeyin sesini duymamak için kendi sesini yükseltir.
Bugünün insanı da buna benzer bir davranış sergilemiyor mu? Mezarlıktan geçerken korkusunu bastırmak için bağırarak şarkı söyleyen insanla, kendi düşünceleriyle baş başa kalmamak için sürekli kulaklık takan insan arasında düşündürücü bir benzerlik var. Biri mezarlıktaki sessizlikten kaçıyordu, diğeri hayatın sessizliğinden kaçıyor olabilir.
Eskiden insan mezarlıktan koşarak uzaklaşırdı. Şimdi ise bazen kendi iç dünyasından kaçmak için sürekli bir şeyler dinliyor, izliyor ve kendini meşgul ediyor. Çünkü sessizlik yalnızca dışarıdaki seslerin kesilmesi değildir. Bazen insanın içinde bastırdığı soruların duyulmaya başlamasıdır: Neden mutsuzum? Kimlere kırgınım? Hayatım nereye gidiyor? Kendimle neden barışık değilim? Bu sorularla yüzleşmek kolay değildir. İnsan bazen cevap vermek yerine sesleri çoğaltmayı tercih eder.
Bir okul koridorunda, kulağında kulaklık bulunan bir gence öğretmeninin sorduğunu düşünelim: “Ne dinliyorsun?” “Hiçbir şey hocam.” “Öyleyse neden kulaklık takıyorsun?” “Kimse benimle konuşmasın diye…” Bu hayalî konuşma, çağımızın gerçek bir meselesine işaret ediyor.
Elbette kulaklık takmak, güneş gözlüğü kullanmak veya kapüşonunu başına çekmek tek başına ruhsal bir sorunun göstergesi değildir. İnsan bazen dinlenmek, mahremiyetini korumak veya kendisini dış uyaranlardan uzaklaştırmak isteyebilir. Ancak bu davranışlar sürekli bir kaçışa dönüşüyorsa üzerinde düşünmeye değer.
Bir baba düşünelim. Akşam eve geliyor. Çocuğu odasında kulaklıkla oturuyor. Kendisi telefonuna yöneliyor. Anne başka bir ekranla meşgul. Aynı evin içinde üç insan var ama üç ayrı dünya yaşanıyor. Birbirlerine bu kadar yakın olup birbirlerinden bu kadar uzak olmak, çağımızın en acı çelişkilerinden biri değil mi? Üstelik başkalarını dinlemeyen insan, zamanla kendisini de dinlemeyi unutabiliyor.
Yunus Emre asırlar öncesinden sesleniyor:
“İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir.”
Kur’an-ı Kerim’de ise şöyle buyrulur:
“Allah’ı unutan ve bu yüzden Allah’ın da kendilerine kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın.” (Haşr, 59/19)
Peygamber Efendimiz (sav) de insanlarla bağ kurmanın önemini şu hadisinde hatırlatır:
“İnsanlarla bir arada yaşayan ve onların eziyetlerine sabreden mümin, insanlarla bir arada yaşamayan ve onların eziyetlerine sabretmeyen müminden daha büyük ecre nail olur.” (İbn Mâce, Fiten, 23)
İnsanın kendisini tanıması, duygularını anlaması, hayatını ve varoluş gayesini sorgulaması sadece zihinsel değil, aynı zamanda manevi bir ihtiyaçtır. Hadis de bize, olgunlaşmanın insanlardan tamamen uzaklaşmakla değil, onlarla ilişki içinde sabrı ve anlayışı korumakla mümkün olduğunu hatırlatır.
Peki, Bu Sessiz Kaçıştan Nasıl Kurtulabiliriz?
Öncelikle kendimize şu soruyu sormalıyız: “Ben gerçekten bir şeyler dinlemek için mi kulaklık takıyorum, yoksa bir şeyleri duymamak için mi?” Çözüm, sessizlikten kaçmak yerine onunla barışmaktan geçiyor. Her gün birkaç dakika telefonumuzu ve kulaklığımızı bir kenara bırakıp kendimizi dinlemeliyiz. Duygularımızı anlamaya, korkularımızla yüzleşmeye çalışmalıyız.
İnsanlarla yeniden bağ kurmalıyız. Bir selam, içten bir tebessüm, göz göze yapılan kısa bir sohbet bile başlangıç olabilir. Aile sofralarını ekranlardan, dostluklarımızı yüzeysel konuşmalardan kurtarmalıyız. Gençlerimizi yargılamak yerine anlamaya çalışmalı, “Neden konuşmuyorsun?” demek yerine “Seni dinlemek isterim.” diyebilmeliyiz. Dua, tefekkür ve günlük muhasebeyle iç dünyamıza zaman ayırmalı; gerektiğinde destek istemekten çekinmemeliyiz.
Çünkü çözüm, bütün sesleri susturmak değil; hangi sesi neden duymak istemediğimizi anlayabilmektir. Mezarlıktan korkarak geçen insanın yüksek sesle şarkı söylemesi mezarlığı değiştirmez; yalnızca korkusunu bir süreliğine bastırır. Bizim de sürekli bir şeylerle meşgul olmamız, içimizdeki huzursuzluğun kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
İnsan kendisinden kaçarak değil, kendisiyle yüzleşerek; insanlardan uzaklaşarak değil, samimi bağlar kurarak huzura yaklaşır. Belki de bugün en büyük cesaret, bütün sesleri susturup kendimizle baş başa kalabilmektir.
Eskiden insan mezarlıktaki sessizlikten korkardı. Şimdi ise kendi içindeki sessizlikten korkuyor. O hâlde şu soruyla bitirelim: Biz gerçekten insanlardan mı kaçıyoruz, yoksa kendimizle karşılaşmaktan mı?
Tuncay Zeyd Sesli
Eğitimci