Bildiklerimizle Yaşayabildiklerimiz Arasındaki Mesafe Ne Kadar?
İnsan bazen en çok inandığı değerlerle kendi hayatında en fazla zorlandığı meselelerin arasında kalır. Sevgiyi savunur ama sevdiklerine sevgisini yeterince hissettiremez. Sabrın önemini anlatır ama sabrını kaybettiği anlar olur. Anlayışlı olmayı öğütler, fakat en yakınlarını anlamakta zorlanabilir. Affetmenin erdemini bilir; yine de kalbindeki kırgınlığı aşamayabilir.
Sonra kendisine şu soruyu sorar: “Kendi kalbimde, ailemde ve ilişkilerimde eksik kaldığım doğruları başkalarına anlatmaya, savunmaya ve onların yanında durmaya devam etmeli miyim?”
Bu soru yalnızca bir düşünce meselesi değildir; insanın vicdanında ağırlığını hissettiği bir iç hesaplaşmadır. Çünkü bildiklerimizle yaşayabildiklerimiz arasındaki mesafe, bazen aklımızdan çok kalbimizi yorar.
Şair İsmet Özel’in bir dizesi, bu arayışın farklı bir cephesini düşündürür:
“Yaşamayı bileydim yazar mıydım hiç şiir?”
— İsmet Özel, Erbain
Şiirin kendine özgü derinliğini tek bir anlama indirgemeden, bu sorudan hayatımıza uzanan başka bir soru çıkarabiliriz: Acaba insan, bütün doğruları kusursuzca yaşayabilseydi, onları böylesine ısrarla anlatmaya ihtiyaç duyar mıydı?
Belki de en çok savunduğumuz doğrular, kendi hayatımızda en fazla ihtiyaç duyduklarımızdır. En çok sabrı anlatan insan sabretmeyi öğrenmeye, en çok anlayışı savunan insan anlaşılmaya, en çok sevgiyi dile getiren insan sevgiyi göstermeye ihtiyaç duyuyor olabilir.
Ancak bu düşünce, eksikliklerimize kolayca mazeret üretme hakkı vermez. Adaleti savunmak adil davranma yükümlülüğümüzü, merhameti anlatmak merhamet gösterme sorumluluğumuzu ortadan kaldırmaz. Güzel sözler, güzel davranışların yerine geçemez.
Kur’an-ı Kerim’deki “Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz?” (Saf suresi, 2. ayet) uyarısı da sözüyle davranışı arasındaki mesafeyi görmezden gelmemesi için insanı düşünmeye çağırır.
Hz. Peygamber (s.a.s.) de şöyle buyurur: “Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz, ancak kalplerinize ve amellerinize bakar.” (Müslim, Birr, 34)
Bu hadis, kalple davranışı birbirinden ayırmamamız gerektiğini hatırlatır. Samimiyet yalnızca doğruya inanmakla değil, o inancı yaşamak için gösterilen gayretle de kendini belli eder.
Öyleyse asıl ölçü şu olmalı: Savunduğum doğruları kendimden de bekliyor muyum? Yanlışımı fark ettiğimde onu haklı çıkarmaya mı çalışıyorum, yoksa düzeltmek için gayret mi gösteriyorum?
İnsan kendi eksiklikleriyle yüzleşiyorsa, bu rahatsızlık onu suskunluğa değil değişime yöneltebilir. Ama başkalarına öğütlediği değerleri kendisi için gereksiz görüyorsa, işte orada samimiyetini yeniden sorgulamalıdır.
Belki de en zor sınav, insanın dışarıda savunduğu iyiliği kendi evine taşımasıdır. Hiç tanımadığı birine gösterdiği sabrı en yakınından esirgememesi; herkesin derdini dinlerken ailesinin sesini de duyabilmesi; haklı olma arzusuyla kırıcı olmaması… Doğruyu gerçekten savunmak, onu en yakın ilişkilerimizde de yaşatmaya çalışmaktır.
Bütün bunlar bizi tek bir karara götürür: Doğruyu henüz tam yaşayamadığımız için ondan vazgeçmek değil, kendimizi o doğruya yaklaştırmak. Çünkü bir doğruya ulaşamamış olmak başka, ona ulaşma mücadelesini bırakmak başkadır.
İnsan bazen başardığı iyilikleri değil, başarmak için mücadele ettiği iyilikleri daha çok anlatır. Söylediği her güzel söz, kendi kalbine de verilmiş bir söz olabilir. Bu yüzden doğruların yanında durmak, yalnızca bir başkasını değiştirmeye çalışmak değil, önce kendi hayatımıza yeniden bakmayı göze almaktır.
“Ben bütün doğruları yaşayabildiğim için onların yanında durmuyorum. Doğru olduklarına inandığım için savunuyor; onları yaşayabilmek için de kendimle mücadele ediyorum.”
Çünkü insanın en büyük çelişkisi, savunduğu doğruları henüz tam yaşayamaması değil; o doğruları yaşamak için mücadele etmeyi bırakmasıdır.
Belki de insanın asıl mücadelesi yeni doğrular öğrenmek değil, bildiği doğrularla yaşadığı hayat arasındaki mesafeyi kısaltabilmektir.
Tuncay Zeyd Sesli
Eğitimci
