TARİH DERSİNDE COĞRAFYA DİKKATE ALINMALI
Kentin bütününü gören bir tepe...Nüfus Müdürlüğü'nden emekli Niyazi Can ile torunu Çağdaş oturmuşlar, bir taşın üzerine seyrederken konuşuyorlar.
Bir eğitim sorgulaması , bir '' mükaleme ''...
Torun zorlanıyor yanıt vermede. Olsun. Dede, istiyor ki, Çağdaş araştırsın, merak etsin, iyi öğrensin.
'' Malazgirt Savaşı nerede oldu Çağdaş ? ''
'' 1071'i biliyorum da yerini bilmiyorum. ''
'' Yavrum, adı da belli işte. Bir ilçe burası. Nereye bağlı ? ''
'' Bilmiyorum dede ! ''
'' Öğren ! Muş'un ilçesidir Malazgirt. Her yıl 26 Ağustos günü orada törenler yapılır. ''
'' Evet, önemli bir utku. Ben bu sözcüğü seviyorum ,hem de bir arkadaşımın adı. Zafer de güzel bir ad. Sevdiğim iyi bir arkadaşımın adı da Zafer. Üçümüz hep birlikte hareket ederiz.''
'' Miryokefalon yüz kafa demek. Bu da önemli bir savaş. Yeri nerede? ''
'' Dedeciim, beni çok sıkıştırıyorsun, bu soruları tarih öğretmenimiz de bilmez. ''
'' Yavrum, nasıl olur ! Bunları bilmeden nasıl ders anlatır tarih öğretmeni ? ''
'' .................... ''
'' Ders kitabınız var, değil mi? Tarih atlası da kullanıyor musunuz ? ''
'' Yok. Hiç ödev vermiyor ki . ''
'' Sırpsındığı Savaşı'nı, Niğbolu Savaşı'nı duydun mu ? Osmanlı padişahları kimdi, hangi ordulara karşı zafer kazandılar ? ''
'' Bak işte bu aklımda kalmış. Yıldırım lakaplı Sultan Bayezid Haçlı ordularına karşı kazandı. ''
'' Aferin ! Ya Varna Savaşı ? ''
'' Onun da tarihi kolay : 1444. Fakat savaş kimler arasında oldu, unutmuşum. ''
'' Otlukbeli Savaşı iki Türk ordusunun çarpışmasıydı ? ''
'' Dede, niye savaştı aynı ulusun orduları ? ''
'' Osmanlı Ordusu Fatih Mehmed'in kumandasındaydı; Akkoyunlu ordusu da Uzun Hasan'ın. Otlukbeli nerede, biliyor musun ? ''
'' Hayır. Zor bir soru. ''
'' Çaldıran'da ne oldu ? ''
'' Yavuz Selim'in ordusu ile Şah İsmail'in ordusu savaştı.''
'' Nerede Çaldıran ? ''
'' Van yöresinde olmalı. Belki İran'da. ''
'' Mercidabık, Ridaniye savaşları nerede oldu ? ''
'' Dedee, çok yoruldum. Gidip bir gazoz içelim. ''
'' Tamam bunlar Suriye'de ve Mısır'da. Yavuz, bu zaferlerle Kudüs gibi, Mekke, Medine gibi kutsal mekanları Osmanlı topraklarına kattı. ''
'' ................ ''
'' Preveze nerede ? ''
'' Bugünkü Yunanistan'ın batısında. ''
'' Kimin donanması saldırdı ? ''
'' Andrea Dorya komutasındaki Haçlı Donanması Barbaros Hayreddin Paşa'nın donanmasına saldırdı. Sonuçta önemli bir deniz utkusunu kazandı Türkler. ''
'' Aferin. Bugünlük yeter. Adı geçen bu savaşların yerlerini atlasından bul. Not al bir kağıda. Yarın göreceğim. Şimdi gidelim bakkala, alayım gazozunu da iç. ''
...................
Demek ki neymiş ?
Coğrafya önemli: Tarihsel olaylar bir coğrafi mekanda geçiyor. Karada olsun, denizde olsun.
Kronoloji önemli. Buna önem vermezsen, köy kahvelerinde anlatıldığı gibi Nappolyon'u Mısır işgalindde Halife Ömer ile buluşturup, müslüman yapar ve ona damat edersin.
Tarih yalnız savaşları ele almaz. Çarpışan ordularda asker sayısı kadar, ülkelerin sosyal, kültürel, toplumsal durumları da önem taşır. Bugüne göre değil, o döneme göre değerlendirmek gerekir olayları.
Tarih iyi ele alınırsa yol gösterici olur.
Uygarlaşmada, sosyalleşmede tarih eğitimi ağır bir görev üstlenmiştir.
Tarih bilgileri öğrenciye verilirken, her devlet ''ulusalcı'' bir hareketin içinde kalır. Ders kitaplarında bu nedenle yansız-tarafsız kalma olanağı pek yoktur. Osmanlı talim terbiyesinde cumhuriyete övgü dizilemezdi. Elbette, devlet kendini korumaya almak zorundadır. 29 Ekim 1923 sonrasında da okullarda , cumhuriyet rejiminin ders kitaplarında padişahlık rejimine övgü yer alamaz.
Tarih hurafe değildir. Safsataya, masala yer vermez. Sultanlığı sevimli göstermek için bazı kitaplarda okuma parçaları görülüyor. Bunların çoğu uydurmadır ve inandırıcılığı yoktur.
Özetle, öğrencinin kişiliğinin gelişmesinde tarih bilmenin pek önemli yeri bulunmaktadır.
--------------------------
11 Ekim 2026
